Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara

Tresna pertsonalak
Hemen zaude: Hasiera Komunitatea Dantzan Ikasi Sorkuntza tradizioan: Argiaren ibilbideaz Urbeltz eta Arregi

Dokumentuaren akzioak

Sorkuntza tradizioan: Argiaren ibilbideaz Urbeltz eta Arregi

2020/01/13 08:05
Sorkuntza tradizioan: Argiaren ibilbideaz Urbeltz eta Arregi

Iñaki Arregi eta Juan Antonio Urbeltz. Sorkuntzaren soka gogoeta saioa, Eibar, 2019-12-12. Argazkia: Josu Garate - Dantzan CC-BY-SA

Juan Antonio Urbeltzek eta Iñaki Arregik euskal dantza, tradizioa eta sorkuntzaren inguruko gogoetak elkarbanatu dituzte Sorkuntzaren soka  saioan, Soka erakusketa Dantzan Biharrian egoitzan zela Dantzan Ikasi programan antolatutako saioan. Argia dantzari taldearekin egindako hasierako lanak eta sorkuntza ibilbidea azaldu dituzte. Beraien lanaren oinarri teoriko-praktikoak erakustea izan dute asmoa eta batez ere adieraztea tradizioan eta sorkuntza ez direla aurkariak, eta badagoela bi horiek uztartzeko modurik.

Arregik ekin dio saioari eta adierazi du gogoetak egiteko, beharrezkoa dela aurreko lana. Landa-lanean abiatzerako lanerako esparrua definitu beharraz gogoeta egin du, "gurea mundu tradizionala da, garbi daukagu, eta erakartzen gaitu". Jakin-mina ere izan behar dela dio, aukeratutako esparruan sakontzekoa, mugarik ez daukan jakin-mina.

Sorkuntzaren soka
Sorkuntzaren soka gogoeta saioa, Eibar, 2019-12-12. Argazkia: Josu Garate - Dantzan CC-BY-SA

Urbeltzek Goizaldi dantza taldean hasi zela dantzan kontatu du. Hemezortzi urte zituen orduan eta Marian Arregi emazteak hamalau; sei urtean denetarik egin zutela dio: "Europa osoa zeharkatu genuen eta gure errealitatea Europa ekialdeko beste munduarekin aurrez aurre ipini genuen. Bulgariarrak, hungariarrak, era guztietako balletak ezagutu genituen. Estatuetakoak ziren, guk ez geneukan ezta estaturik ere. Guztiz suntsitutako herria zen gurea".

Orduan Argian aritzera gonbidatu zituzten eta euskal dantza tradizionalaren erakuskgarri duina izango zen talde adierazgarri bat prestatzeko nahiarekin abiatu ziren. Herriz herriko bilketa lana finkatu zuten eta dantza ondarea gure kulturaren erdian finkatu nahi izan zuten.

Sorkuntza koherentea

Argiaren ibilbidean berritasun asko daudela dio Arregik eta Imotzeko esku-dantza hartu du adibidetzat. Imotzen ez zen esku-dantzarik. Aita Donostiaren bilketa lanetik jasotako hainbat daturekin, beste zenbait oroitzapenetatik eta arin-arinaren erritmotik sortu zen Imotzeko esku-dantza. 

Jaurrieta 05
Jaurrieta, Argia dantzari taldea.

Ondare tradizionala oso konplexua den sistema oso bat dela dio Arregik, "zirrikitu pila bat ditu, oso erakargarriak eta bitxiak eta hor daude tresnak gero sortzeko". Sormen horretan serioak eta zintzoak izan behar garela uste du. Behin esparrua hartuta horri fidelak izan behar garela dio, diskurtso koherente bat ehundu eta gero proiektatzen jakin behar da, "eskuartean duguna ez da edozer gauza, gure herriaren ondare bizia da eta errespetuarekin eta ardurarekin tratatu beharra dago". Hobeto ulertzeko dio, inori ez zaiola bururatzen eliza gotiko bat nahi den bezala tratatu eta berritzea. Dantzan ere berdin egin beharko genukeela uste du.

Nola aukeratzen da esparrua?

Urbeltzek dio esparruak aukeratzen duela norbera. Leheneo informatzaileak etxean aurkitu zituen, bere eta Marian Arregi emaztearen familian. Lintzoaingo ingurutxoa, Leitzako ingurutxoa, Berastegiko dantzak... horiei buruzko informazioa familiatik hasita jaso zuten.

Argia ezpata-dantza
Argia dantzari taldea, Sidmuth folk week-en, 1970-72.

Iñaki Arregik gogoratzen du zortzi urterekin ikusi zuela Andoainen lehen aldiz ezpata luzeko Gipuzkoako ezpata-dantza. "Ni harrituta gelditu nintzen; ordura arte ezagutzen ez genuen mundua plazaratzeko gai izan ziren Argiakoak. Niri izugarria iruditu zitzaidan, harrapatu egin ninduen" dio.

Sortzaileak kuriositatea izan behar duela azpimarratu du Urbeltzek, ezagutza sakontzeko eta hortik abiatzeko beldurrik gaber. Arregik gehitu du sortzaileak inkonformista behar duela izan eta ez oportunista. Oportunista litzateke efektua duten zenbait urrats hartu eta horiekin bizpahiru pauso eta koreografia egitea, "horrekin ezin dugu konformatu, sakonago joan behar da. Esparrua sakon aztertu eta harago joan behar da".

Urbeltz eta Arregi Sorkuntzaren Soka
Juan Antonio Urbeltz eta Iñaki Arregi. Sorkuntzaren soka gogoeta saioa, Eibar, 2019-12-12. Argazkia: Oier Araolaza - Dantzan CC by-sa

Sinboloz beteriko mundua

Mundu sinbolikoak duen garrantzia nabarmendu du Urbeltzek: "dantza tradizionalaren abangoardia bere atzeguardian dago". Gure dantzek aberastasun ikaragarria dutela dio, gauza askoren fondora joan direla dio eta horrek ondare inmateriala ondo finkatzen laguntzen duela.

Arregik azaldu du agian egungo ikuskizunetako gauzak aspaldi esandako kontuak direla. Urbeltzi aspaldi bururatutakoak, momentu batean zerbait irakurri edo ikasi duelako. Kontatu dute Axeri Boda ikuskizuneko ideia nondik atera zuten. Akira Kurosawaren Ametsak pelikulan ikusi zuten eguzkia eta euria agertzen denean azeriak ezkontzen direla. Euskal Herrian ere badira esaera zaharrak "eguzkia eta euria azeriak dantzan edo azeri boda" diotenak. Ideia horietatik hasi ziren ikuskizuna lantzen.

Axeri Boda
Argia dantzari taldea, Axeri Boda, Gernika, 2012-05-19. Argazkia: Txabi Arriaga

Behin sortu ondoren jakin egin behar dela eskuartean dagoenak benetan funtzionatzen duen edo ez. "Ikuspegi kritikoa behar da" dio Arregik, "ez badu funtzionatzen alde batera utzi behar da. Lanak zirkularra behar luke izan, elikatu egin behar da. Berriz egin eta egin, azkenengo forma eman arte". Burua zabalik eduki behar dela diote, etortzen dena hartzeko eta uste dute prozesu horretan guztian bukaerako emaitza baino ibilbidea dela benetan garrantzitsuena.

Tradizioak ikuspegi osoa hartu izan du Argia dantzari taldean: jantziak, musika, sinboloak, orkestra-ereduak... 

Besta Berri
Argia dantzari taldea, Besta Berri, Victoria Eugenia, 2013-06-09. Argazkia: Iñaki Zugasti - CC-BY-SA

1965-1978: Landa-lana 

Urteetan Euskal Herriko hainbat herritako dantzak ikusten eta ikasten aritu ziren Argia dantzari taldeko kideak, Urbeltz buru zela. Sei hilabetean aritu zen asteburuetan Berrizera joanez, trenean hiru ordu joaten eta beste horrenbeste itzultzen. Jarraian Arizkungo sagar-dantza, Jaurrietako nesken dantza, Lapurdiko eta Nafarroa Behereko inauteriak edota Zuberoako maskaradak.

Sorkuntzaren soka
Iñaki Arregi eta Juan Antonio Urbeltz. Sorkuntzaren soka gogoeta saioa, Eibar, 2019-12-12. Argazkia: Josu Garate - Dantzan CC-BY-SA

Landa lanean ikusitakoarekin jatorrizko eredua berreskuratzen zuten edo galdua bazen berria sortu zuten bildutako materiala baliatuz. Berreskuraketaren baitan, neurri handi batean, sorkuntza agoela dio Arregik, Jaurrieta eta Imotzeko esku-dantza esaterako. Bestalde, ordura arte dantza taldeek dantzariak bakarrik plazaratu ohi zituzten inauterietako kasuetan, Lapurdi eta Nafarroa Beherekoak adibidez, Argiakoek segizio osoak eszenaratzearen interesa aldarrikatu zituzten. 

Garai hartako Argiaren ikuskizunak erakuslehio etnografikoak izaten ziren. Fitxa etnografiko bat irakurtzen zuten ondoren ikusiko zen guztia azalduz: non jasoa izan zen eta dantzaren ezaugarriak zeintzuk ziren agertzen zituzten.

1987tik aurrerako ikuskizunak

Landa-lanaren artean eta sormenaren artean etena baino, jarraitasuna dagoela dio Arregik, "landa-lanean interpretazioa egiten ari zara eskuartean duzunari". Landa-lana eta sorkuntza izan dira Argia dantzari taldearen oinarriak. Gure dantza sistemako sinbologia sakondu eta oholtzara eraman dituzte honako ikuskizunetan: Irradaka (1987), Zortziko (1988), Alakiketan (1992), Kondharian (1997), Pas de Basque (2003), Axeri Boda (2008), Axuri Beltza (2009), Aunitz Urtez (2011), eta Besta Berri (2012) eta Martin Zalakain (2017).

Aunitz Urtez
Argia dantzari taldea, Aunitz urtez, Arriaga, 2011-10-16. Argazkia Iñaki Zugasti CC-BY-SA

Dokumentuaren akzioak

Erantzun

Erantzuna emateko identifikatu egin behar zara, gure webgunean erabiltzaile bat sortuz.

Dantzan Ikasi

Dantzan Ikasi

Dantza tradizionalaren irakaskuntzan laguntzeko asmoz Gipuzkoako Foru Aldundiak abian jarritako programa da Dantzan Ikasi. Gipuzkoako Dantzaguneak dantza sustapenean egiten dituen ekintzen baitan, dantza tradizionala irakasgai duten irakasleei eta ikasten jarraitu nahi duten dantzariei, beren formazioan sakontzen jarraitu ahal izateko aukera eskaintzea da helburua. http://dantzanikasi.com

__ __ __

Dantza irakasleen lan-poltsa

 

 

Hurrengo saioak
2020
-

 

Egindakoak
2020
Gaskoiniako herri-dantzak // Kronika
2019
Gogoeta saioa: Sorkuntzaren soka // Kronika
Bisita-dantzatua Patxi Labordarekin Soka erakusketan// Kronika
Urbeltz, Arregi, Sarriegi: Soka-dantza, koreografia politikoa. Gipuzkoako alkatetzen protokolo koreografikoa // Kronika I, Kronika II, Kronika III
Lantzeko zortzikoa aztergai Bizkai Euskal Folklor Elkartearen eskutik // Kronika
Gaskoiniako herri-dantzak // Kronika
Ibis Albizu: Dantza tradizionala ballet akademikoan. Euskaldunak, errusiarrak eta beste zenbait mito // Kronika
Dantza-luzeak, soka-dantzen aurrekariak Carles Mas-en eskutik // Kronika
2018
Zuberoako dantzakera // Kronika
Arantzako dantza-luzea // Kronika
Thierry Truffaut: Lapurdiko inauterien lehena eta oraina, kontserbazioa eta modernizazioa // Kronika
Mikel Alberdi: Iztuetatik Mañé y Flaquereraino, XIX. mendeko euskal aisiari begirada  // Kronika
2017
Berastegiko San Juan dantzak // Kronika
Rapper ezpata-dantzak // Kronika  
Makilaria // Kronika 
Hirunangoak: balsa, mazurka, fandangoa eta ingrutxoak // Kronika 
Patxi Perez: Mutxiko dantzaldien bilakera aztergai // Kronika
2016
Kontra-dantzen sistema // Kronika
Dantza lotua aberasten // Kronika
Larrain-dantza, Lizarrako ingurutxoa // Kronika
Gipuzkoako dantzak IV // Kronika
Gipuzkoako dantzak III // Kronika
2015
Berpizkundeko dantza-maisuen sistema // Kronika
Gipuzkoako dantzak I // Kronika
Dantzan irakasteko baliabideak // Kronika
Dantzan irakasteko baliabideak  // KronikaJean Michel Guilcherri esker ona // Kronika
Zuberoako dantzak // Kronika
Zuberoako dantzak // Kronika
2014
Antton Luku: Dantza libertitzeko? // Kronika
Gipuzkoako urratsak, aldairak eta dantzak // Kronika
Arabako dantzak // Kronika
Durangaldeko dantzari-dantza // Kronika
Erromerien bidaiak // Kronika
Nafarroako Erriberako Paloteadoak // Kronika
Dantza-jauzietatik aitzineko püntüetara //Kronika
Lesakako dantzak // Kronika Ikastaroa eta bisita
2013
Nondik nora // Kronika
Luzaideko dantzak // Kronika
Nafarroa Behereko dantzak // Kronika
Emakumea euskal dantzan // Kronika
2012
Lizartzako dantzak // Kronika
Lau urrats eta kitto // Kronika
Lapurdiko inauteriak // Kronika
Axeri-dantza // Kronika
2011
Ingurutxoak // Kronika
Musika eta dantza // Kronika
Haur folklorea // Kronika
Rapper dantzak // Kronika
2010
Zarauzko folklorea // Kronika
Dantza kantatuak borobilean// Kronika
Xemeingo ezpata-dantza// Kronika
Araba Errioxako dantzak // Kronika
Gorputz prestaketa // Kronika
Dantza-jauziak // Kronika
2009
Zuberoako dantzak // Kronika
Argiaren inguruan // Kronika
Pedagogia // Kronika
Goierriko dantzak // Kronika
Mutil-dantzak // Kronika
Jotak // Kronika

Boletinak
Dantzan Ikasi 1(pdf) - Apirila 2009
Dantzan Ikasi 2(pdf) - Urria 2009
Dantzan Ikasi 3(pdf) - Apirila 2010
Dantzan Ikasi 4(pdf) - Azaroa 2010

Dokumentazioa
Dantza curriculuma(pdf) - 2010
Gipuzkoako dantza irakasleak(pdf) - 2010

Dantzan Ikasi Gipuzkoako Foru Aldundiaren ekimena da. Dantzan.com elkartea arduratzen da egitasmoaren kudeaketa teknikoaz. Gipuzkoako Euskal Dantzarien Biltzarra eta Ikerfolk elkarteek gainbegiratzen dute proiektuaren ibilbidea Dantzan Ikasiren Jarraipen Batzordetik.

Dantzan Ikasi
ikasi@dantzan.com
Tfnoa. 943 53 04 40
www.dantzanikasi.com

logoa