Hemen zaude: Hasiera Komunitatea Xabier Etxabe

Orain arteko ekarpenak

Folklorea uda garaian

2017/10/28

San Simon eta San Juda, joan zen uda, eta negua heldu da. Kopla zaharrari kasu eginez, eta beheko argazkiari begiratuz – non ikusten baita Zarauzko Narrosenean jendea erruz, beraneante aberatsek ordaindutako txokolatea hartuz udako azken festa ospatzen urriaren 28an, San Simon eta San Juda egu...

Gehiago irakurri 5 erantzun daude

Erreseina: Luku, Antton. Libertitzeaz

2015/01/29

Antton Lukuren Libertitzeaz liburuaren aipamena egiten hasi aurretik, behar da kontuan hartu zein den egilearen jatorria eta haren kultur ikuspegiaren abiapuntua. Jatorria Baxenafarroako kultura euskalduna litzateke, Lukuk, dantzatik abiatuz, antzerkian murgilduta ezagutu duena. Egilearen kultur ik...

Gehiago irakurri

Gomezago eta Olentzero

2014/12/17

Prentsan irakurri dut Zumaian Gomezagoren inguruko ipuin bat idatzi berri duela Josu Waliñok, Gomezagoren gutuna izenekoa, eta Baleike Kultur Elkarteak argitaratu duela . Gomezago pertsonifikatu nahi izan du egileak, abesti batean aipatzen den Zumaiako pertsonaia hori, “Olentzeroren antzekoa”...

Gehiago irakurri

Dantza talde eredu baten bila

2014/06/13

Dantza taldeak bidegurutzean somatzen ditudan honetan, haietako askok aurreko mendearen bukaeran indartu eta finkatu ziren erreferentziak gidari dituztela eta berriak sortzeko ahaleginean, etorkizunerako baliagarri izango den erreferentzia-sistema baten bila abiatu naiz artikulu honetan. Azken berrogei urteetan eman diren aldaketei erreparatu eta gero, taula batean eredu bat proposatu dut, oso goi-mailakoa, alegia zehaztasunetan batere sartu gabe, hausnarketa bidean dauden taldeentzat baliagarri izango den esperantzan. Hiru ardatz ditu teorizazioak: dantza-irakaslearen inportantzia taldean; dantzarako eta zuzenean jotzen duten musikarien aportazioa; eta taldearen izaera herriko foklorearen baitan, kalerako nahiz plazarako bokazio nabarmenez. Dena dela, eredua huts-hutsean baino, haren inguruko hausnarketa da bilatzen dudana; horretarako, gertuan ikusi eta bizi izan ditudan gertakariak hartu ditut aintzakotzat.

Gehiago irakurri 3 erantzun daude

Pirmin Treku 1930-2006

2012/11/19

Pirmin Treku, Zarautzen jaio eta ume zela Ingalaterrara erbesteratu ondoren, Royal Balleten dantzatu zuen euskal dantzaria izan zen. Dantzari lanak utzi ondoren Portugalen dantza irakasle jardun zuen luzaroan, erretiroa hartu eta Zarautzera itzuli zen arte. Kafe Torero Kultur Taldearen anparoan, eta Udalaren babesarekin, honako bideo hau prestatu zuen Xabier Etxabek Pirmin Trekuren ibilbidea eta oroitzapenak bilduz. Pirmin Treku 1930-2006, Xabier Etxabe, Kafe Torero Kultur Taldea.

Haur-folklorea ala folklorearen infantilizazioa?

2009/10/27

Aspalditik nuen folklorearen infantilizazioaz hitz batzuk idazteko gogoa, eta uda parteko trankilidadeak horretarako patxada eta egokiera eman didanez, gordean neuzkan burutazioak ordenatu, azken asteetan gertatutako pasadizo batzuk aitzakia hartu, eta lerro hauek osatu ditut.

Gehiago irakurri 5 erantzun daude

Antton Bastida, Eresoinkako txistulari izan zena hil da

2009/10/07

Asteburu honetan, Antton Bastida txistulari donostiarra hil da, 91 urte zituela. Antton Bastidaren txistulari jarduna, gerra garaian, ordurako atzerrian zegoen Eusko Jaurlaritzak eratutako Eresoinka talde kulturalagatik da, batik bat, ezaguna. Talde hura, jakina denez, Europako antzokietan barna ibili zen "enbajadore" lanetan, kulturaren bidez euskaldunen egoera azaltzen eta salatzen, europarren bihotza bigundu nahian; dantzari, txistulari, kantari eta hainbat laguntzailez osatutako talde erraldoia zen Eresoinka.

Gehiago irakurri

Dantza-estiloaren transformazioaz hitz batzuk

2008/12/11

Uda partean, hasi ekainetik eta irailaren bukaera bitartean, bada oraindik dantza-erromeria ikusteko eta disfrutatzeko aukerarik gure bazterretan. "Erromeria" hitzaren esanahia oso zabala izanik, esan beharko dut artikulu honetan nolabait ere "estilo zaharreko" erromeriaz ariko naizela, edo sikiera guk estilo zaharrekotzat jotzen dugun erromeri klase horretaz: trikitixaren erritmora, auzo txiki edo mendialdeko ermita baten gerizan, fandangoa eta arin-arina bata bestearen atzetik "mandioko eran" dantzatzen diren erromeri horietaz alegia.

Gehiago irakurri 4 erantzun daude

Esteban Berazadi hil da

2005/05/16

Larunbatean hil zen Esteban Berazadi dantzari eta dantza-maisua, 88 urte zituela, astea Donostiako Ospitalean pasa eta gero. Astelehenean erori egin zen etxean, eta buruan jasotako kolpeak eraman du Esteban.

Gehiago irakurri

Esteban Berazadiri elkarrizketa

2004/02/24

Esteban Berazadi Zarautzen jaio zen 1917an, eta txikitatik Batzokiko taldean aritu zen dantzan. Gerra hasitakoan ihes egin zuen iparraldera, eta han Eusko Jaurlaritzak antolatutako "Eresoinka" taldean dantzan aritzeko aukera izan zuen (inork talde honen berri izan nahi badu, irakur dezala Arana Martijak 1986an idatzitako Eresoinka, embajada cultural vasca liburua).

Gehiago irakurri

Orain arteko erantzunak

Xabier Etxabe on Folklorea uda garaian

2017/11/01

Oier eta Amaiur, konforme nago egin dizkidazuen komentarioekin, eta eskertzen ditut zuen hitzak.

Nahiz eta artikulua laburra ez izan, hainbat ideia kanpoan utzi behar izan ditut; egia da, Amaiur, zuk esan bezala, aristokraziako "beraneante" klase hori Deban ere egon zela; izan ere, ez Zarautzen bakarrik, inguruko kosta-herrietan ere antzeko fenomenoa ezagutu baitzen XIX. mendearen erditik XX. mendearen erdira bitarte, gutxigorabehera: Deba, Zarautz, Donostia, Biarritz... Fenomemo hari zor diogu, neurri handi batean, orain kostak duen erakarpen indar hori (nahiz eta, nola diren gauzak, hasieran "baiñua" hartzeak eta hark zekartzak onurak izan, honuntza aristokratak ekarri zituenak).

Oier, zuk diozun moduan, nik ere uste dut aste barruko erritmoetan gertatzen ari dena, artikuluan aipatu dudanaren beste adierazpen bat besterik ez dela. Egia esateko, pintxopotearena ez neukan gogoan artikulua idatzi nuenean, baina bat dator azken aldian sortzen ari diren jan-edanaren inguruko festen espirituarekin. Sikiera aprobetxatuko balitz, pintxoak jan eta gero, kantuan edo dantzan egiteko... Zarautzen hamar urtez aritu ginen hiru laguneko taldetxo bat kultur ekitaldiak antolatzen taberna batean, hilean behin, eta badakigu zenbat kostatzen den jendea horrelako ekimenetara animatzea. Ekimen horiek funtziona dezaten, antolatzaileen lanaz aparte, babes instituzionala eta pazientzia handia behar baita, urteen poderioz, jendea ohitzen joan dadin. Baina, noski, errezagoa eta ekonomikoki errentagarriagoa da pintxopotearen ohitura sortzea.

Ondo izan,

Xabier.

Xabier Etxabe on Orain 75 urte, Orion, emakumeek dantzatu zuten aurreskua Kontxan lortutako garaipena ospatzeko

2017/09/13

Orioko irudi horiek direla-eta, pare bat gauza nahi nituzke esan.

Urtebete edo izango da argazki horiek aurrenekoz ikusi nituela; Orioko Eneko Dorronsoro dantzariak erakutsi zizkidan, Orio aldean gerra ondorenetik gaur arteko dantza-sueltoaren inguruko bilketa lana egiten ari baitira, eta bilaketa horretan, argazki hauek ere aurkitu baitzituzten. Protagonisten izen gehienak ere badakizkite. Ea ba, lan horren emaitzak laster ikusten ditugun!

Nesken aurreskua izateaz aparte, niri atentzioa ematen didate beste kontu batzuek: iruditzen zait argazki horietan antzematen direla dantza-tradizio zaharraren zantzu batzuk. Esaterako: besoak gerrian jasota dantzan egiteko ohitura, edo, espazioaren erabilera (iruditu baitzait, oraindik Zarautzen egiten den moduan, binakako desafioan mugimenduak aurrera eta atzerakoak ere badirela, eta elkar gurutzatzen direla). Eta, noski, akademizazio urriak ematen duen soltura, aurpegietan eta gorputza kolokatzeko moduan antzematen dena. Detaile horietan ere arreta jarri beharko genukeela iruditzen zait, eta ez dantza-pausuetan bakarrik.

Ospakizunari dagokionez, nahiago nuke nik orain egiten dituzten ospakizun arranditsu horien partez argazkien parekoak egingo balituzkete. Baina, hori beste kupeleko sagardoa izango da. Edo, beharbada ez!

Xabier Etxabe.

Xabier Etxabe on Zahagi-dantza berreskuratuko da Zestoako festetan

2017/07/26

Egun on denoi.

Zahagi-dantzak bezainbeste, "dantzaurrea"k eman dit ba niri atentzioa. Xabier Alberdi lagunak ohartarazi ninduen Zarautzen "dantzaurria" ere esaten zitzaiola garai batean, gerora "aurreskua" deitu izan diogunari. Eta halaxe jaso genuen "Zarauzko folklorea" liburuan. Orain arte ez dut haren erreferentzia gehiago aurkitu Zarautz inguruan, eta poza eman dit lerro horiek irakurtzeak eta Zestoan ere erabiltzen zela jakiteak.

Gaian gehiegi sakondu gabe, ematen du "dantza" eta "aurre" hitzak direla "aurre" eta "esku"ren baliokide, alegia, sokaren aurrean doan dantzariak ematen diola izena koreografiari.

Hitz hori liburuaren glosarioan jaso genuen, eta interesa duenarentzat, hona hemen zer idatzi genuen:

---------------------------------------------------
dantzaurria: "Dantzaurriya" edo "dantzaurria", soka-dantzari Zarautzen ematen zaion izenetako bat da. XX. mende bukaeraz geroztik "aurreskua" izan da gehien erabili den hitza; XX. mende hasieran "soka-dantza" edo "dantza-soka" ere erabili izan dira. "Dantzaurriya" hitza ez zaio aspaldian askori entzuten Zarautzen.

Xabier Alberdi eta Xabier Etxabe, "ZARAUZKO FOLKLOREA" 396. orrialdea

---------------------------------------------------

Ondo izan,

Xabier.

Xabier Etxabe on Santibate edo Martin beltza gogoan

2017/02/03

Ez neukan testua hau lehendik irakurria eta... hori da hori lezioa! Antton Lukuk beti eramaten baikaitu ondo ezagutzen ez ditugun, baina, noiz edo noiz geureak izan direla iruditzen zaizkigun bidezidorretatik.

Xabier.

Xabier Etxabe on Iruñeko Baltasar: korapilatutako mataza

2016/01/05

Hiru Errege datoz
Kale Nagusitik,
tripa ardoz beteta,
ezin egon zutik;
Meltxorrek heltzen dio
Gasparri besotik,
ez muturrez aurrera
eroritzeagatik.

Gipuzkoa aldean, antzekoak diren hainbat bertsiotan, XIX. mendearen bukaeraz geroztik zabaldua dagoen bertsoa da hori, Zarauzko moldean.

Hemen bakoitzak dauzkagunez gure bataila txiki edo handiak (parekidetasuna, inmigranteak nola gure ohituretan sartu, infantilizazioari nola aurre egin...), nik ere neurea botako dizuet: "Hiru Errege datoz...", "Erregeak datoz Bretxan barrena...", "Trakatan, trakatan, hiru Errege..."... nekez aurkituko duzue orain, komunikabideak tarteko, hain zabaldua dagoen "Errege Mago" esamoldea.

Niri beti iruditu zait oso esamolde baldarra, "Errege Magoak"; berriki egindako erdarazko itzulpen kaskarra, batere jatorra iruditzen ez zaidana. Seguru asko, horren motiboa izango da ezagutu dudan Erregeen tradizioan beti "Erregeak" edo "Hiru Erregeak" erabili eta entzun izan dudala, bai etxean, bai kalean, eta bai kantu nahiz bertsoetako tradizioan (Erregeak euskaldunak izan diren herrietako tradizioaz ari naiz, Zarautzen, esaterako). Eta Erregeak izan dira guretzat erregaloak ekarri izan dituztenak (hitz joko polita!), besterik ez. Badaezpada esan egingo dut, aurreko esaldia gaizki uler baitaiteke, erregaloak Erregeek edo Olentzerok edo Papa Noelek ekarri, nik horretan ez daukadala problemarik.

Gainera, komunikabideek "Errege Magoak" erabiltze horretan, ikusten dut ustezko "magia" hori nabarmentzeko ahalegin bat, batere gustatzen ez zaidana; ETBk Olentzeroren urteroko anuntzioetan egiten duen moduko zerbait: metaforak diren Olentzero nahiz Erregeen beste alderdiak ezkutatuz, eta "mago" izaera hori neurrigabe goratuz ("Harry Potter"en antzeko irudia ez al dute ematen!).

Noski, ondotxo dakigu denok tradizioa zer den: norberak (edo kolektiboak) bere interesen arabera (ber)interpretatzen duen zerbait, komeni zaizkion alderdiak goratuz, eta gustukoak ez direnak alde batera utziz. Baina, horretan ari garenez, hor utzi dizuet nire erreibindikazioa.

Ondo bukatu Gabon garaia, eta eman ondo-ondo lustrea zapatei, Erregeak datoz-eta!

Xabier Etxabe.

Xabier Etxabe on Zarautz: Dantza soltea 1952

2015/11/19

Ia seguru esango nuke irudi horiek Zarauzko Euskal Festetakoak direla. Garai horretan indar handia izan zuten dantza-suelto txapelketek Euskal Festetan, eta Zarautzen sortu berria zen Irrintzi dantza taldearen izenean ere aurkeztu izan ziren bikoteak txapelketa horietara; 1953an, esaterako, talde horretako Anjel Gereka eta Izaskun Garrastazu izan ziren irabazleak, eta jaso genuen horren argazki bat ere Xabier Alberdi lagunak eta biok idatzitako "Zarauzko Folklorea" liburuan, bideoko irudiak bezala Zarauzko Musika Plazan hartuak (ikus 332-337 orrialdeak).

Testuan egiten duzuen erreferentzia, alegia "uda Zarautzen pasa zutenak agurtzeko egindako festa" zela, oso ohikoa izan zen Zarauzko Euskal Festen sorrera esplikatzeko (alegia, festa hori sortu zela, 1924an, Zarauzko beraneante aberatsei gure kultura ezagutarazteko eta udako azkeneko festa egiteko, irailaren 9an, Arantzazuko Amaren eguna aprobetxatuz). Bideoaren data irailaren 22koa izanik, ez zait iruditzen duda handirik dagoenik. Konturatuko zineten, baita ere, jende asko dagoela garaiko "baserritar" jantziarekin ikusleen artean.

Esanak esan, dokumentu ederra da berriro ere eskaini diguzuena, nik behinik behin jasoko dudana nire artxiboan. Eskerrik asko,

Xabier.

Xabier Etxabe on Joxemiel Bidadorren omenezko pastorala prestatzen ari gara Iruñean, urrirako

2015/05/09

Poza ematen du oraindik ere taldeak era horretako abenturetan murgiltzen direla ikusteak. Animo, Aritz eta konpainia, eta eutsi goiari!

Xabier Etxabe on Guillermo Altuna dantza-maisua hil da

2014/10/08

Nik ez nuen Guillermo Altuna ezagutu, baina azken aldian hil diren dantza-maisuen inguruan irakurtzen ari naizenak, hainbat gogoeta sortu dizkit.

Oierrekin izandako elkarrizketa batean sortu zen gaia, alegia, bazela tradizioan sentzilloak hankak altxata egiteko joera. Nik esan nion Zarautzen hori ezagutzen genuela, hain justu, Aurreskua Zarauzko erara egiten genuenean. Eta, Garik aipatzen duenaren inguruan, baditugu baita ere lasterkak eta bestelako pausuak itxi gabe uzteko joera, eta baita lau-arin zaharraren moldean egiten ditugun pausuak ere. Oraindik, San Pelaio egunez egiten dugun Aurreskuan badago, nahastua bada ere, estilo horren aztarrenik.

Zarauzko dantza-tradizioan, bi iturri bereiztu izan ditugu beti: bata, estilo unifikatua (sinplifikatuz, Gordejuelaren estiloa), batik bat Goizaldiri ikasia, emanaldietan eta txapelketetan erakusten genuena; eta, bestea, Zarauzko Aurreskua dantzatzean erabiltzen genuena. Estilo libreagoa. Nondik ote datorren? Xabier Alberdik eta biok idatzitako "Zarauzko folklorea" liburuan egin genuen Zarauzko dantzaren eta dantza taldeen azterketa, eta aipatu genuen bazegoela dantza-tradizio bat, pertsona jakinen bidez transmititua, guganaino ailegatu zena. Eta, hara non, urteetan atzeraka joanez, Lorenzo Pujana bera agertu zitzaigun Zarautzen dantzariak preparatzen XX. mende hasieran (hau ere sinplifikazio bat da, eragina leku askotatik etorriko zelako, baina balio bezala muestra moduan).

Badauzkagu tradizio paralelo horien arrasto batzuk Gipuzkoan, eta nik gustora egingo nuke juntadizoa, bazkari baten aitzakian, han-hemenka ailegatu zaizkigun estandarretik kanpo dauden pausu berezi horiek konpartitzeko eta, azken batean, agortzen ez den iturri horretatik edaten segitzeko.

Xabier Etxabe.

Xabier Etxabe on Teknikaren gailurra eta dantzariaren linea

2013/07/09

Niri ere iruditzen zait nire birramona Bittori zenak eta "Artzaya"k egindako dantza-apustuak ez lukeela gaur lekurik izango; edo, izatekotan, xelebrekeria moduan. Eta ez dira hainbeste urte pasa: 90 urte baino ez. Dantza, gero eta gehiago, kirol parametroetan neurtzeko grina horrek ez dut uste batere onik egiten digunik, batik bat, kirolaren espektakulu alderdia neurri gabe goratzen denean. Beste esaldi hau etorri zait gogora niri, ez dakit non irakurria: "Lehen, jendea antzerkia ikustera joaten zen mezetara doana bezala (ulertu begi, arreta eta seriotasun ikuspegitik); orain, aldiz, joaten dira zirkora doana bezala".
Xabier Etxabe

Xabier Etxabe

Zarautz (1974).

Zarauzko Iratzarri dantza taldean hasi eta zaletu nintzen dantzan. Dantzaren eta folklorearen inguruko kontuak txikitatik gustatu izan zaizkit; azken urteetan elkarrizketak egiten eta nire inguruko folkloreaz idazten aritu naiz; Zarauzko folklorea (Zarauzko Udala, 2009) liburua da egindako lanaren emaitzarik sakonena, Xabier Alberdi Lonbide lagunarekin batera idatzi nuena.

Tarteka dantzan egiten dut Zarauzko ekitaldi jakin batzuetan, eta baita herritik kanpo gonbidatzen nauten bizpahiru ekitalditan ere: azken urteetan, Azpeitiko Elegante Egunean Itsasi taldearen gonbitez, eta Arraten, Kezka dantza taldeak deituta, Arrateko Amaren dantzarien Kofradiako kide egin nintzenetik (2012an).