Hemen zaude: Hasiera Komunitatea Duguna - Iruñeko dantzariak Hara, Olentzero!!!!

Dokumentuaren akzioak

Hara, Olentzero!!!!

2014/12/24 16:55

Asko idatzi da azkenaldian (eta aspaldixeago ere) Olentzentzeroren papa-noelizazioaz. Ederki azaldu du Oier Araolazak 1950. hamarkadan Iruñean Lesakako Olentzeroren eredua txertatu zutenetik, ikazkinaren irudiak nolako hedapena eta garapena izan duen Euskal Herri osoan, gaur egun arte. Azalpen luze bat baino, agian irudi bat argigarri.

Olentzero garapena

Olentzero Lesakan ospatzen zuten, baina baita Orantzaro, Orantzago, Gomezago, Onentzaro, Leitzan, Oiartzunen, Donostian edo Zarautzen ere, besteak-beste. Etxez-etxeko puska-biltzetan laguntzeko panpin zarpaila izaten zen (sutara botatzeko enborra ez zenean), haurren erakarmena eta beldurra neurri berean pizten zituena... Geroztik haurrei begira jarri dugu Olentzero zaharra, opariak banatzen eta biguntzen, biguntzen, biguntzen...

Eta noski, festa haurrentzat eraldatzeak politikoki zuzena denaren garaipena ekarri du: Olentzero ez da gehiago entendimentu gabia, eta bai entendimenduz jantzia, hortzetan zuen piparen arrastorik ez dago jada eta merendatzeko botila ardo hori hustu diogu. Dagoeneko ez da gaixto, ez da beldurgarri...

Eta politikoki izate horretan azken urratsa Mari-Domingiren agerpena izan zen duela jada 20 bat urte. Mari-Domingik berez ez du Olentzerorekin deus ikustekorik, eguberri kanta batean agertzen den izen bat da. 1990ko hamarkadan Donostiko Bagera Elkarteak, ikastetxeetan euskara sustatzeko kanpaina abiatu eta Olentzeroren aldamenean jarri zuen Mari-Domingi, genero berdintasunaren izenean. Geroago, Ikastolen elkarteak eta Elkarrek sortutako Urtxintxa metodoan Mitxel Muruak idatzitako "Mari Domingi eta Olentzero" ipuina argitaratu zen eta ordutik heldu da Mari-Domingiren hedapen handi hori.

Baina Araolazak dioenez, berdintasunaren izenean egindako guztia ez da berdintasunarentzat mesedegarri gertatzen. Hasteko, Olentzerori bikotea asmatu diogun unean bertan, eta oraindik nagusi den heteronormaren arabera, Olentzeroren beraren genero marka finkatu dugu, hau da Olentzero = gizona. Hori gutxi balitz, Mari-Domingiri eman izan zaion papera bigarren mailakoa izan da: Olentzeroren laguntzaile, oparien biltzaile, neska mutu, aurpegi estaliarekin, erratza eskuan, Olentzeroren ondoan, bigarren planoan, erdi ezkutuan...



Hori al da, genero berdintasunaren izenean bada ere, haurrek emakumeari buruz jasotzea nahi dugun irudia?

Arestian aipatu dugu Lesakako Olentzeroren eredua izan dela, Iruñetik abiatu eta Euskal Herri osora zabaldu dena. Baina badira beste eredu batzuk eta aipatzen ari garen generoaren zio honetarako dezente egokiagoak. Leitzako Orantzaro, adibidez. Bertan, etxe bakoitzeko panpin bat egiten zuten (eta dute), ez beti ikazkin eta bai arrantzale, dantzari, edo beste. Ez beti gizon eta bai emazte.

 



Nork esan du Olentzero soilik gizona izan daitekeela? Zergatik utzi behar dugu emakumea Mari-Domingiri eman diogun laguntzailearen bigarren plano horretan eta ez da izanen emaztea Olentzero bera?

Idea hori buruan, azken 2 asteak eman ditugu gure taldean Olentzero prestatzen. Olentzero emakume bat, Leitzako ereduari tiraka. Atzo arratsean karrikaratu genuen Iruñean. Bitxia eta polita izan zen irudia Arrotxapetik alde zaharrera igotzen genuenean nola hainbat umek, irudia ikusterakoan "Hara, Olentzero!" esaten zuten, natural-natural. Beste batzuek "Olentzera" deitu zioten (noiz ikasiko dugu Olentzeroren azkeneko "o" hori ez dela genero marka bat?) eta beste batzuek "Ikusi, Mari-Domingi!". Gu lehenengoekin geratuko gara :).

Euskal Herriko Mari-Domingi guztiei gonbitea: Izan zaitezte Olentzero bera!

 

20141223_22432820141223_22523720141223_224543

2016/11/28 23:51
Zorionak eta eskerrik asko Orantzaroa bere osotasunean kontuan hartzeagatik. Gure herrian, Leitzan, diozuen bezala aberastasun handia zegoen irudikapenari dagokionez eta baita suaren erabilerari dagokionez. Gaia sakonki aztertu dugu: JM Barandiaranek 1920. urtean Leitzan izan zen eta jaso zuen Leitzan lehio edo balkoian paratzen zela Orantzaroa galtzaz edo gonaz jantzitako panpin baten bidez, hori guzia Orantzaroa irudikatzeko. Guk etxean ere horrela jaso genuen eta herrian elkarrizketatutako jende zahar askok eman digu horren berri. Gehiago jakiteko eta, egun hauetan ari gara aurtengo Orantzaro festa prestatzen, eta kultura taldeak bere webgunean material dezente jartzeko asmoa du: 2010ean egindako ikerketa baten berri, emakume batzuen testigantza... Horietan argi ikusten da Orantzaroa aro bat zela, festa solstizial bat ospatzekoa, suaren eta jan-edariaren bidez egiten zena, panpinak jarriz gizon edo emakume itxuran: sorgin itxuran, irule itxuran...
Beno, gehiago jakin nahi izanez gero, gurekin harremanetan jarri edo webgunea bisitatu: leitzakultura.eus-en...
Eta ea iazkoari eusten diozuen eta Orantzaro edo Olentzero festa normalizatzen dugun globalizazioa saihestuz...
Fernando Oiartzun
2016/11/30 16:11
Fernando, mila esker erantzuteko tartea hartzeagatik. Irrikaz itxoingo dugu Leitzako kultura taldearen lanaren emaitza eta informazioa igotzen duzuenean gustora hartuko genuke horren abisua. Gu gure aldetik, duela 2 urte atera genuen Olentzero Leitzako ereduai jarraituz eta iaz ere bai, panpina pixka bat dotoretuz: https://dantzan.eus/kidea/d[…]ntendimentu-gabia-266b-266a Hori da aurtengo asmoa ere. Mila esker berriz, Fernando!

Erantzun

Erantzuna emateko identifikatu egin behar zara, gure webgunean erabiltzaile bat sortuz edo zure Twitter edo Facebook kontua erabiliz.

Duguna - Iruñeko dantzariak

Duguna - Iruñeko dantzariak

Iruñeko udalak 1949. urtean sortu zuen gure taldea, hiriko antzinako dantza usantzak gogoan, euskaldunon hiri buruzagiko zeremonialetan dantzan aritzeko. Sanson Galante eta Joanes Larraintzarkoaren oinordeko sentitzen dugu gure burua.

 

Duguna - Iruñeko dantzariak

Maiatzaren 2a karrika, 9 behea

31001 - Iruñea

Tfnoa: +34 657 33 29 44
duguna@duguna.eus