Irudi horiek 1976ean grabatu zituzten Hélène eta Jean-Michel Guilcher-ek. Altzai-Altzabeheti-Zunharretako gazteek emandako maskaradak ikusi daitezke. Irudiotan Hauzeko plazan eskaini zuten maskaradetako dantzen eta ofizioen agerraldia ikus daiteke. 1976ko neguan Altzaiko gazteek emandako maskaradak bi egun eta bi herritan filmatu zituzten Guilchertarrek: Hauzen eta Urdiñarben. Aurreko zenbait iruditan Hauzen (Guilcher 06) eta Urdiñarben (Guilcher 07), goizez ziur aski, eskaini zituzten barrikadak ikusi daitezke, bai eta arratsaldeko emanaldiko dantzak (Guilcher 08) ere. Horien segidakoak dira honakoak, Altzaiko gazteek emandako maskaraden arratsaldeko dantza eta ofizioen emanaldiko irudiak baitira. Hauzen hartuak dira batzuk, baina ez da segur denak Hauzeko emanaldikoak direnik, Urdiñarbe edo beste nonbaitek hartuak izan litezke irudietarik batzuk. 

0:23-3:35 Barrikada?

Hor agertzen den dantza ez da zuzen identifikatua, baina bi sekuentziako estruktura musikalak dituenez, Barrikada izan daiteke. Hala bada ez dirudi aurretik ikusi dugun maskaraden kronologiarekin bat datorrenik. Beste momentu batean grabatua izan daiteke, Altzaiko maskaradak orain arte ikusi ditugun bi herrietan, Hauzen edo Urdiñarben, baina beste herri batean ere izan daiteke. Horra nola ikusten diren puntuak:

0:23-1:57 Entseinariaren puntua - Laborariaren puntua

1:57-3:35 Entseinariaren puntua - Jauna eta Laborariaren puntua

3:36-4:37 Godalet-dantza

Haria galdu eta gero berriro Hauzeko plazara goaz maskaraden kronologia errekuperatzeko. Hor dantzariak godalet-dantza ematen ari dira. Hasieran jauziaren partea ikusten da eta borobilaren erdian Pitxu zozokeriak egiten agertzen da. Ondotik hainbat dantzari baso gaineko puntuak egiten ikusten dira ordena honetan: Marexala, Zamaltzaina, Txerreroa, Entseinaria eta, azkenik, Zamaltzaina.

4:37-7:56 Barrikada

Lehen aurkitutako kasuan gara berriro. Musika gabe zaila da zein dantza den ezagutzea, baina barrikada dela erran daiteke kasu honetan ere. Hor ere dantzariak gerritik bera grabatuak dira eta puntu desberdinak argiki ikusten dira. Kantiniersarena osoki ikusten da hor (Barrikada baldin bada); besteenak, aldiz, parteka baizik ez dira agertzen. Pertsonaiak ordena honetan agertzen dira: Kantiniersa, Zamaltzaina, Txerreroa, Entseinaria, Laboraria.

7:56-8:08 Marexalen ofizioa

Azken parte honetan berriro Hauzeko plazan emanak diren maskaradetara goaz. Emanaldiaren zenbait parte agertzen dira grabazioaren bukaeran. Zamaltzain eta Marixalak batera egiten duten antzerki-dantza da lehena, zamaria ferratzeko momentua etorri denean.

Ohituraz godalet-dantzaren musika berdinarekin egiten da eszena hori. Behin zamaria ferratuta, zamaltzainak frixat handiak eginez erakusten du ongi ferratua izan dela.

8:08-9:11 Kerestuen ofizioa

Kerestuek beren ofizioan egin ohi duten dantza Fricassé izenarekin ezaguna da frantses armadak XIX. mendean irakasten zuen errepertorioan. Bere musika ezaguna da eta sorgin-dantzaren oso hurbil den melodiarekin egiten da. Jauziaren partea egin eta gero (sinple lauetan) jokoa bera egiten dute bi dantzariek. Honako ordenean: makilak lurrean joka, makila bata besteari joka, txaketak elkarri kendu eta belarrietatik tira.

9:11-9:58 Gabota

Dantzariek plaza hartu eta gabota dantzatuko dute. Kasu honetan zortzi dantzari dira: Txerreroa, Gatuzaina, Kantiniersa, Zamaltzaina, Entseinaria eta bi Marexalak daude. Gabota borobilean egiten dute, baina bi lehen sekuentziak baizik ez dira ikusten irudietan.

9:58-10:11 Buhame dantza

Bukatzeko, buhameen dantza ikus daiteke. Lau Buhame daude hor, ohituraz egiten den kontradantza itxura duen dantza hori emaiteko. Egurrezko ezpata buru gainetik mugituz, ezker eskuinera doaz lehen parte batean eta gero binaka, diagonalean duten lagunarekin gurutzatu eta ezpataz elkar jotzen dute, ez beti goxotasun eta elegantziarekin.

Irudien azterketa eta testuaren erredakzioa: Jon Iruretagoyena - Maritzuli konpania.

Guilcher bilduma 008. Hauze, Altzaiko maskaradak, 1976. Dantzan-en argitaratze data:

Jean-Michel eta Hélène Guilcher gure gurasoek, Biarnoan eta Ipar Euskal Herrian egindako ikerketetan, batzuetan, dantza emanaldiak filmatzeko aukera izan zuten. Haien nahia zen film horiek dagokien eskualdeetako ikerlari eta dantzariei itzultzea. Film horiek gure aitak nahi zuen ordenan muntatu dira. Horregatik, Yvon, Naïk eta Mône seme-alabek, irudiok Euskal Kultur Erakundearen eta Dantzan elkartearen esku utzi nahi ditugu, haien beharren arabera (erakusketak, hitzaldiak, webguneak...) ikusi eta baliatuak izan daitezen, J.M. Guilcher funtsaren aipamena eginez. Meudon-en, 2023ko azaroaren 11n 

Euskal dantzak Guilcher bilduman 1962-1976

• Guilcher 01 Ligi-Atherei 1962 Elixiri
• Guilcher 02 Iruri 1962 Bordazarre Etxahun
• Guilcher 03 Barkoxe 1963 Uthürri eta Artzanuthürri
• Guilcher 04 Iruri 1963 Maskaradetako dantzak
• Guilcher 05 Sohüta 1963 Couchinave, Cazet eta Copen

Guilcher familiak haien gurasoak bildutako ondarea Euskal  Kultura Erakundearen eta Dantzan elkartearen esku uzteari esker altxor eder hau euskal dantzaren maitaleen esku jartzeko aukera izan da. Irudien ikerketa, erredakzioa eta sareratzeko prestaketa-lanak Euskal Kultur Erakundeak eta Dantzan elkarteak finantzatuak izan dira.

Irudi horiek 1976ean grabatu zituzten Hélène eta Jean-Michel Guilcher-ek. Altzai-Altzabeheti-Zunharretako gazteek emandako maskaradak ikusi daitezke. Irudiotan Hauzeko plazan eskaini zuten maskaradetako dantzen eta ofizioen agerraldia ikus daiteke. 1976ko neguan Altzaiko gazteek emandako maskaradak bi egun eta bi herritan filmatu zituzten Guilchertarrek: Hauzen eta Urdiñarben. Aurreko zenbait iruditan Hauzen (Guilcher 06) eta Urdiñarben (Guilcher 07), goizez ziur aski, eskaini zituzten barrikadak ikusi daitezke eta honako hauetan arratsaldeko emanaldiko dantzak ageri zaizkigu. Hauzen eskaini zituzten barrikaden irudien artean azkena, herriko plazan sartuz egiten dutena, ziur aski arratsaldeko ofizioen hasierakoa izango zela aipatu genuen aurretik. Beraz, haren ondotik egindakoak lirateke honako honetan ageri direnak.

00:23-01:20 Moneinak eta Aitzina Pika

Hasieran aktore guztiak jauzi bat dantzatzen ikusi daitezke. Aitzindariek, Entseinariak salbu, haien borobila egiten dute, beste arizale guztiek osatzen duten borobil handiagoaren barruan. Aitzindariak ezkerrera dantzan hasita ari dira eta kanpoko zirkulua berriz eskuinera. Dantza-jauziaz gutxi ikusten da, sinple, doble edota pika konbinazio zenbait baizik. Juan Antonio Urbeltz-ek, Dantzak (1978) liburuaren 224. orrialdean 1976ko Altzai-Zunharretako gazteek maskaradetan eskaintzen zituzten dantza eta ofizioen zerrenda jaso zuen eta bertan zehaztu zuenez barrikada haustearen ondotik Moneinak eta Aitzina Pika dantzatzen zituzten, beraz, horiek izango dira irudiotan ikus daitekezkeenak.Kauterak haien modura dantzan ari direla ikusi daizteke noizbehinka.

01:20-03:40 Brale kontrapas

Jauziaren formazio berdinean, erran nahi baitu aitzindariak barneko borobilean eta besteak kanpokoan, aktore guztiek, beltz eta gorri, bralearen kontrapasa dantzatzen dute. Jauna dago buru eta Laborariak soka-dantza ixten du. Entseinaria bien arteko hiatoan kokatzen da. Parte hartzaile guztiek publikotik pertsona bat gonbidatu dute dantzara. Irudietan ikusten denez, publikotik gonbidatu dituztenak emakumeak direla dirudi. Irudiak abiadura geldoan grabatuta daude, mugimenduak xeheago ikusi ahal izateko.

03:41-05:00 Braletik jauzia

Braletik jauzteaz Txerreroaren puntuaren bukaera ikusten da. Ondotik, Gatuzaina agertzen da bralearen boroblia segituz, kontrapas eta antrixatak egiten, puntuak hasteko tokiraino doala. Abiadura moteldutako irudiak dira orain ere. Bere atzetik Kantiniersak berdin egiten du, baina bi horien puntuak ez dira batere ikusten. Zamaltzainarena, aldiz, nahiko osoa da. Lehena ikusten da nola borobila segituz bralearen erdira doan eta gero puntua bera. Braletik jauziaren musikak dituen hiru parteak dantzatzen dituela ikusi daiteke hor, nahiz eta hirugarrena doi-doia agertzen den irudietan.

05:01-07:03 Karakoiltzea

Aitzindarien dantzen atzetik karakoiltzearen partea dator. Hemen ongi ikusten da Entseinariaren lan garrantzitsua dantza horren eboluzioan, berak, bandera higituz eramanen dituelako dantzaren mugimenduak. Lehenik soka-dantzaren burua barnealderuntz eramaten du eta zortzi baten forma duen mugimendu baten ondotik kanpoaldera doa, hasierako tokira berriro eraman aurretik. Horren ondotik, Entseinariak eta Laborariak batera puntu bat dantzatzen dute. Azken puntua itxi eta berehala Entseinaria Jaunarengana doa beste biribilketa bat egiteko, baina aldi honetan borobilaren kanpoaldetik abiatuz. Nahiz eta ez den osoki ikusten suposatu daiteke aurretik egindako mugimendu berdina egiten duela, baina grabazioak ez du erakusten. Berehala Entseinariak bralea buztanetik eramaten duela ikusten da, beste aldetik egin zituen sigi-sagak egiten. Laboraria bere tokira eraman bezain laster Jaunarekin dantzatzen du aldi honetan. Simetria lege denez dantza luze honetan, Entseinariak berriro eramaten du bralea, Laborariaren puntatik, kanpoalderuntz aldi honetan ere.

Horra beraz, koreografiaren laburbilduma

• Biribilketa barnetik, Jaunarekin.

• Entseinaria eta Laborariaren puntua.

• Biribilketa kanpotik Jaunarekin.

• Biribilketa barnetik Laborariarekin.

• Entseinaria eta Jaunaren puntua.

• Biribilketa kanpotik Laborariarekin.
  

07:03-09:08 Godalet dantza

Godalet-dantzaren parteak ikusten dira hor. Baso gainean eginak diren puntuak bereziki eta abiadura geldoan ageri dira, mugimenduak zehatzago atxiki ahal izateko. Dantzariak gerritik bera grabatuak dira, baina orain arte protagonistak ziren dantzariak direla pentsa daiteke. Bata bestearen atzetik, Txerreroa, Kantiniersa, Zamaltzaina eta Entseinaria ikusten dira. Azken horrek, puntuaren bigarren errepikapenean, basoa lurrera botatzen duela ikusi daiteke. 

Irudien azterketa eta testuaren erredakzioa: Jon Iruretagoyena - Maritzuli konpania.

Guilcher bilduma 008. Hauze, Altzaiko maskaradak, 1976. Dantzan-en argitaratze data:

Jean-Michel eta Hélène Guilcher gure gurasoek, Biarnoan eta Ipar Euskal Herrian egindako ikerketetan, batzuetan, dantza emanaldiak filmatzeko aukera izan zuten. Haien nahia zen film horiek dagokien eskualdeetako ikerlari eta dantzariei itzultzea. Film horiek gure aitak nahi zuen ordenan muntatu dira. Horregatik, Yvon, Naïk eta Mône seme-alabek, irudiok Euskal Kultur Erakundearen eta Dantzan elkartearen esku utzi nahi ditugu, haien beharren arabera (erakusketak, hitzaldiak, webguneak...) ikusi eta baliatuak izan daitezen, J.M. Guilcher funtsaren aipamena eginez. Meudon-en, 2023ko azaroaren 11n 

Euskal dantzak Guilcher bilduman 1962-1976

• Guilcher 01 Ligi-Atherei 1962 Elixiri
• Guilcher 02 Iruri 1962 Bordazarre Etxahun
• Guilcher 03 Barkoxe 1963 Uthürri eta Artzanuthürri
• Guilcher 04 Iruri 1963 Maskaradetako dantzak
• Guilcher 05 Sohüta 1963 Couchinave, Cazet eta Copen

Guilcher familiak haien gurasoak bildutako ondarea Euskal  Kultura Erakundearen eta Dantzan elkartearen esku uzteari esker altxor eder hau euskal dantzaren maitaleen esku jartzeko aukera izan da. Irudien ikerketa, erredakzioa eta sareratzeko prestaketa-lanak Euskal Kultur Erakundeak eta Dantzan elkarteak finantzatuak izan dira.

Irudi horiek 1976ean grabatu zituzten Hélène eta Jean-Michel Guilcher-ek. Altzaiko gazteek egindako maskaradak ikusi daitezke. Irudiotan ohituraz goizez egiten diren barrikadak ikusi daitezke. 1976ko neguan  Altzai-Altzabeheti-Zunharretako gazteek emandako maskaradak bi egun eta bi herritan filmatu zituzten Guilchertarrek: Hauzen eta Urdiñarben. Aurreko filmeetan Hauzen eman zituzten maskaraetako barriakadak ageri baziren, honako hauetan Urdiñarben eskainitako barrikadak ikus daitezke. 

 00:23-2:51 Lehen barrikada Urdiñarben

Aldi honetan Altzai-Altzabeheti-Zunharretako maskaradak Urdiñarben daude bisitan. Dantzariak barrikada hausten ari dira. Kantiniersa dantzan agertzen da lehen irudietan. Txerreroak, Gatuzainak eta lehen Kantiniersak haiena dantzatu dute eta segidaren zain daude. Bigarren Kantiniersaren puntuaren ondotik Zamaltzaina dantzan agertzen da. Aitzindariek gurutzatzea dantzatu eta gero bakarkako puntuekin segitzen dute: Entseinaria, Jauna, Anderea, Laboraria eta Marexalak. Aldi honetan ere, Buhameak eta Kauterak agertzen dira dantza bukatzeko.

2:52-3:49 Bigarren barrikada Urdiñarben

Hemen bi dantzari talde ikusten dira. Paretik datorren taldea orain arte ikusi ditugun  Altzai-Altzabeheti-Zunharretako gazteek osatzen dute. Bere konposizioa orain arte ikusitakoaren berdina da. Errepidearen eskuinaldetik beste aldera doan taldea Urdiñarbeko dantzariek osatzen dute. Aurrean bi Kükülleroek eramaten dute taldea. Atzetik Txerreroa, Gatuzaina, hiru Kantiniersa, Zamaltzaina eta Entseinaria daude. Atzeko aldean bi musikariak ikusi ditzekegu. Txirularia Jean-Mixel Bedaxagar da berriro. Beste soinularia, aldiz, Pierre Ager-Gat (Gat Aran) atabalari gogoangarria da. Aipagarria da Urdiñarbeko Entseinariak ikurriña daramala eskuan.

Bakarkako puntuetatik gutxi ikusten da. Txerreroa eta Gatuzaina elkarrekin dantzan ikusten dira. Haien atzetik Zamaltzaina eta bi Kantiniersak hasten direla ikusten da, baina hortan mozten da irudia. Horiek Altzaiko dantzariak dira. Barrikada hauste honetan Entseinariak ematen duen puntuaren parte batzuk ikusten dira. Dantzaria Jean-Pierre Errekalt da. Bere garaian dantzari fina eta ondorengo urteetan Altzai herrian eta Zuberoan gaindi ibili den dantza-maisu handia da. Bere ondotik Jaunak eta Laborariak puntua hasiko dutela ageri da, baina ez da gehiago ikusten.

3:50-7:14 Hirugarren barrikada Urdiñarben

Bi taldeak bata bestearen aurretik dantzan ikus ditzakegu barrikada puntuarekin dantzan. Urbiñarbeko dantzariak bidea irekitzen dute eta atzetik Altzaikoak doaz. Gero bakarkako puntuak ikusten dira. Denak ez dira bakarkakoak. Batzuetan dantzariak binaka edo hirunaka doaz. Hemen dantzarien zangoak hurbiletik eta abiadura geldoan ikusteko aukera dugu. Lehenik, Txerreroa ikusten da eta bere atzetik bi Kantiniersa. Hiru horiek Urdiñarbeko taldekoak dira. Ondotik, Txerreroa eta Gatuzaina batera ikusten dira eta, azkenik, Entseinaria. Haiek, aldiz, Altzai-Altzabeheti-Zunharretakoak dira.

13:56-17:227:14-10:40 Laugarren barrikada Urdiñarben

Parte honetan, beste barrikada bat ikusi daiteke. Beti Urdiñarbe herrian. Tokia ezaguna da: Niko Etxartek Euskal Herri osoan ezagutarazi zuen «Coucou des bois» diskotekaren aurrean dantzan ari dira maskaraden protagonistak. Lehenengo barrikadetan egin duten moduan, bi taldeek dantzan plazari itzulia ematen diote lehenik. Bi Küküllero bidea zabalduz dituztela, Aitzindariak bakarka doaz lerroan eta Küküllero eta Marexalak binaka, barrikadara bidean egin ohi duten puntuarekin ezker-eskuin elkar gurutzatuz. Ondotik entseinaria Zuberoako bandera dantzatuz, Jauna eta Anderea, Laboraria eta Laborarisa, oinez, bai eta Txorrotxak, Buhameak eta Kauterak ere atzetik dituztela. Halako batean maskaradariak barrikada haustea dantzatzen hasten dira lurrean pausatuak diren bizpahiru botilaren aurrean. Herriko dantzariak doaz lehenak: bi Kükülleroak, Txerreroa eta Gatuzaina, bi Kantiniersa, hirugarren Kantiniersa eta, azkenik, Zamaltzaina eta Entseinaria elkarrekin. Aldi honetan ez dira Altzaikoak dantzan ikusten.

10:40-11:47 Bosgarren barrikada Urdiñarben

Filmean agertzen den azken barrikada hori Urdiñarbeko plazan grabatua da. Aldi honetan talde bakarra agertzen da; Altzai-Altzabeheti-Zunharretako dantzariak, alegia. Dirudienez barrikada hori ez da ohituraz goizean egiten den horietako bat baizik eta arratsaldeko emanaldia hasieran plaza hartzeko egiten den lehendabizikoa. Talde osoa agertzen da segida honetan: Txerreroa, Gatuzaina, bi Kantiniersa, Zamaltzaina, Kerestuak, Kukulleroak, Marexalak, Entseinaria, Jauna eta Anderea, Laboraria eta Laborarisa, Xorrotxak, Buhameak, Kauterak. Soinulariak Jean-Mixel Bedaxagar eta Pierre Ager-Gat dira.

Irudien azterketa eta testuaren erredakzioa: Jon Iruretagoyena - Maritzuli konpania.

Guilcher bilduma 007. Urdiñarbe, Altzaiko maskaradak, 1976. Dantzan-en argitaratze data:

Jean-Michel eta Hélène Guilcher gure gurasoek, Biarnoan eta Ipar Euskal Herrian egindako ikerketetan, batzuetan, dantza emanaldiak filmatzeko aukera izan zuten. Haien nahia zen film horiek dagokien eskualdeetako ikerlari eta dantzariei itzultzea. Film horiek gure aitak nahi zuen ordenan muntatu dira. Horregatik, Yvon, Naïk eta Mône seme-alabek, irudiok Euskal Kultur Erakundearen eta Dantzan elkartearen esku utzi nahi ditugu, haien beharren arabera (erakusketak, hitzaldiak, webguneak...) ikusi eta baliatuak izan daitezen, J.M. Guilcher funtsaren aipamena eginez. Meudon-en, 2023ko azaroaren 11n 

Euskal dantzak Guilcher bilduman 1962-1976

• Guilcher 01 Ligi-Atherei 1962 Elixiri
• Guilcher 02 Iruri 1962 Bordazarre Etxahun
• Guilcher 03 Barkoxe 1963 Uthürri eta Artzanuthürri
• Guilcher 04 Iruri 1963 Maskaradetako dantzak
• Guilcher 05 Sohüta 1963 Couchinave, Cazet eta Copen

Guilcher familiak haien gurasoak bildutako ondarea Euskal  Kultura Erakundearen eta Dantzan elkartearen esku uzteari esker altxor eder hau euskal dantzaren maitaleen esku jartzeko aukera izan da. Irudien ikerketa, erredakzioa eta sareratzeko prestaketa-lanak Euskal Kultur Erakundeak eta Dantzan elkarteak finantzatuak izan dira.

Irudi horiek 1976ean grabatu zituzten Hélène eta Jean-Michel Guilcher-ek. Altzaiko gazteek egindako maskaradak ikusi daitezke. Irudiotan ohituraz goizez egiten diren barrikadak ikusi daitezke. 1976ko neguan Altzaiko gazteek emandako maskaradak bi egun eta bi herritan filmatu zituzten Guilchertarrek: Hauzen eta Urdiñarben. Altzai ematen badugu ere laburduraz, Altzai-Altzabeheti-Zunharreta da udalerriaren osaketa eta hiruetako dantzari eta arizaleak aritu ziren 1976ko maskaradetan.

00:22-03:01 Lehen barrikada

Lehen irudietan maskaraden aktoreak ikusi daitezke segizioan: bi Kantiniersa, Zamaltzaina, Kerestuak, lau Küküllero, lau Marexalak, Entseinaria (hemen Zuberoako bandera darama), Jauna eta Anderea. Horien atzean beste batzuk daudela ikusi daiteke, baina oraindik zein diren ez dakigu. Suposatzen ahal da bi Kantiniersen aurretik Gatuzaina dagoela eta denen aurretik Txerreroa. Marexalen heinean musikariak direla ikusi daiteke. Txirularia Jean-Mixel Bedaxagar da.

Sarrera motz honen atzetik, barrikada haustean egin ohi dituzten bakarkako dantzak ikusi ditzakegu irudietan. Txerreroaren puntuaren bukaera ikusi ondoren Gatuzaina, Kantiniersa eta Zamaltzaina dantzan ari dira bata bestearen ondotik. Segidan, Gurutzatzea dantzatzen dute bost aitzindariek (Txerreroa, Gatuzaina, bi Kantiniersa eta Zamaltzaina). Ohiturazko protokoloa segitzeko Entseinaria doa dantzara eta bere atzetik Jauna, Anderea, Laboraria eta Laborarisa. Haien modu berezian Buhame eta Kauterek bukatzen dute plazari itzulia eginez.

03:05-07:02 Bigarren barrikada herriko plazan

Altzai-Altzabeheti-Zunharretako maskaradariak Hauzeko herriko plazara heldu dira. Arratsaldean, bertan emanen da ikusgarria. Dantzan doaz plaza hartzera. Bakarkako puntuetarik Kantiniersa eta Zamaltzainarenak ikusten dira. Gurutzatzea dantzatu eta gero, Jauna, Anderea, Laboraria, Laborarisa, Xorrotxak eta Marexalak, dantzan ikusten dira. Bukaeran berriro, Buhameak eta Kauterak. Bukatzeko, Xorrotxak haien bertsoak kantzatzen agertzen dira irudietan.

Irudien azterketa eta testuaren erredakzioa: Jon Iruretagoyena - Maritzuli konpania.

Guilcher bilduma 006. Hauze, Altzaiko maskaradak, 1976. Dantzan-en argitaratze data:

Jean-Michel eta Hélène Guilcher gure gurasoek, Biarnoan eta Ipar Euskal Herrian egindako ikerketetan, batzuetan, dantza emanaldiak filmatzeko aukera izan zuten. Haien nahia zen film horiek dagokien eskualdeetako ikerlari eta dantzariei itzultzea. Film horiek gure aitak nahi zuen ordenan muntatu dira. Horregatik, Yvon, Naïk eta Mône seme-alabek, irudiok Euskal Kultur Erakundearen eta Dantzan elkartearen esku utzi nahi ditugu, haien beharren arabera (erakusketak, hitzaldiak, webguneak...) ikusi eta baliatuak izan daitezen, J.M. Guilcher funtsaren aipamena eginez. Meudon-en, 2023ko azaroaren 11n 

Euskal dantzak Guilcher bilduman 1962-1976

• Guilcher 01 Ligi-Atherei 1962 Elixiri
• Guilcher 02 Iruri 1962 Bordazarre Etxahun
• Guilcher 03 Barkoxe 1963 Uthürri eta Artzanuthürri
• Guilcher 04 Iruri 1963 Maskaradetako dantzak
• Guilcher 05 Sohüta 1963 Couchinave, Cazet eta Copen

Guilcher familiak haien gurasoak bildutako ondarea Euskal  Kultura Erakundearen eta Dantzan elkartearen esku uzteari esker altxor eder hau euskal dantzaren maitaleen esku jartzeko aukera izan da. Irudien ikerketa, erredakzioa eta sareratzeko prestaketa-lanak Euskal Kultur Erakundeak eta Dantzan elkarteak finantzatuak izan dira.

Irudi horiek Zuberoako Sohüta herrian grabatu zituzten Hélène eta Jean Michel Guilcher-ek 1963an, bertan antolatua izan zen festa publiko batean. Filma zati osoa polikiago grabatua da, abiadura geldoagoan ikusteko pentsastua, mugimenduak argiago ikusi ahal izateko. Lehen irudietan bi dantzari agertzen dira taula gainean. Inguruan kadera andana bat agertzen dira, baina ez da publikorik eserita. Bi dantzariak Sohütakoak dira. Zamaltzaina Etienne Cazet da eta Kantiniersa Jean Simon Couchinave. Haien atzean, agertokiaren bazterrean bi musikari eserita daude. Xirularia Jean Copen da. Sagasetak jasotakoaren arabera, Copen 1936an Londresen dantza egitera joandako zuberotarren taldean zen, dantzari moduan, txerrero aritu zen hain zuzen. 1972an Maulen txirulari eskola abiatu zenean lehen maisua izan zen Copen.

00:22 Lehenik bi dantzariek puntu segida bat ematen dute. Bideoak soinurik ez duenez ezin da dantza ezagutu, baina bi sekuentziakoa dela dirudi, Satan-dantza edo Barrikada adibidez. Ikusi ditzakegu bi lehen puntuetan atzera doaz eta puntuaren bukaera dira. Horrek inplikatzen du aitzin aurrerako puntu bat duela, baina ez da bideoan agertzen. Ikusi dezakegun hirugarren puntua alboetarakoa da, Antrixat erresta edo Apala kasu honetan. Bi dantzariek frejat doblearekin bukatzen dute.

00:50 Ondotik, bakoitzak bere txandan godalet-dantza erakusten digute. Zamaltzaina agertzen da lehendabizi eta gero Kantiniersa. Biek tradizioz egiten den moduan erakusten dute: Jauzia (sinple lauetan), basora hurbiltzeko puntua eta godalet gaineko puntua. Azpimarragarri dira Zamaltzainaren dantzan, jauzian, hirugarren simplean egiten duen "fantasia" eta baso gainean ematen duen teknika handiko puntua. Bi kasuetan ohartu gaitezke dantzariak gelditzen direla aurreratzeko puntua bukatzean eta edalontziaren gaineko puntua egin aurretik.

02:14 Puntuen demostrazioarekin bukatzeko, bi dantzariek batera Braletik jauztea dantzatzen dute. Nahiz eta ez den hasierako puntua osoki ikusten, dantzak dituen hiru puntu multzoak argiki ikusten dira hor. Bukaeran ere parte bat falta zaio. 

02:44 Filmea bukatzeko Zuberoako makila-dantza ikusi dezakegu. Hastapenean, Etienne Cazet-ek zamaria kenduta makilgurutzea dantzatzen du. Hori da bi makila luzeak lurrean gurutzatuta egiten den dantza. Lehenik tokian egiten du eta gero itzulika. Gero, txirulari zen Jean Copen berak, erakusten du makil dantzaren jauziaren partea. Hori da makilak elkar joz dantzatzen dena "jauzi sinplea".

Irudien azterketa eta testuaren erredakzioa: Jon Iruretagoyena - Maritzuli konpania.

Guilcher bilduma 005. Sohüta: Couchinave, Cazeta eta Copen.  

Jean-Michel eta Hélène Guilcher gure gurasoek, Biarnoan eta Ipar Euskal Herrian egindako ikerketetan, batzuetan, dantza emanaldiak filmatzeko aukera izan zuten. Haien nahia zen film horiek dagokien eskualdeetako ikerlari eta dantzariei itzultzea. Film horiek gure aitak nahi zuen ordenan muntatu dira. Horregatik, Yvon, Naïk eta Mône seme-alabek, irudiok Euskal Kultur Erakundearen eta Dantzan elkartearen esku utzi nahi ditugu, haien beharren arabera (erakusketak, hitzaldiak, webguneak...) ikusi eta baliatuak izan daitezen, J.M. Guilcher funtsaren aipamena eginez. Meudon-en, 2023ko azaroaren 11n 

Euskal dantzak Guilcher bilduman 1962-1976

• Guilcher 01 Ligi-Atherei 1962 Elixiri
• Guilcher 02 Iruri 1962 Bordazarre Etxahun
• Guilcher 03 Barkoxe 1963 Uthürri eta Artzanuthürri
• Guilcher 04 Iruri 1963 Maskaradetako dantzak
• Guilcher 05 Sohüta 1963 Couchinave, Cazet eta Copen

Guilcher familiak haien gurasoak bildutako ondarea Euskal  Kultura Erakundearen eta Dantzan elkartearen esku uzteari esker altxor eder hau euskal dantzaren maitaleen esku jartzeko aukera izan da. Irudien ikerketa, erredakzioa eta sareratzeko prestaketa-lanak Euskal Kultur Erakundeak eta Dantzan elkarteak finantzatuak izan dira.

Maskaradetan ikusmira handia sortzen duen dantza da honakoa, eta Zuberoatik kanpo ezagunena dena ere esaten atrebituko gara; godalet-dantzaz ari gara. Irudietan duzuena Pagolako aitzindariek lehen maskaradetan plazaraturikoa. Dantzariek beren dantza gaitasun eta abileziak erakusten dituzte basotik ahalik eta hurbilen, baina edalontzia bota gabe dantzatzeko ahaleginean. Godaletera dantzari gutxi batzuk bakarrik igotzen dira; zuberotarrek godaletaren inguruan eginiko puntuei gehiago erreparatzen diete basora igotzeari baino, zailtasuna urratsetan baitago.

Jean-Michel Guilcher-ek dioenez, hasiera batean lau aitzindarik dantzatzen zuten: txerreroak, gatuzainak, kantiniersak eta zamaltzainak. Egun entseinariak ere dantzatzen du, baina banderadun dantzaria bi mundu gerren arteko garaian hasi omen zen dantzan parte hartzen (1914-1918 eta 1939-1945). Aurten zazpi aitzindari aritu dira; entseinari Xabi Etxart, zamaltzain Xan Intxastoitxipi, txerrero Idoia Lekarotz eta Lore Teilagorri, gatuzain Klea Etxart eta Mattin Laskarai eta Kantiniersa Maika Bartaburu.

Irudiak: Amaiur Aristi. Pagolako maskaradak, Godalet-dantza, Pagola, 2024-01-21.

Maule-Lextarreko aitzindariek 2023ko lehen maskaradan dantzaturiko godalet-dantza. Ikusmira handienetakoa sortzen duen maskaradetako dantza da honakoa. Dantzariek euren abilezia erakusten dute urratsak edalontzi baten inguruan emanez, basotik ahalik eta hurbilen, baina ahal bada, basoa bota gabe. Manex asko dantzariak basora noiz igo zain egoten dira, baina aitzindari gutxi batzuk igotzen dira igotzekotan, zuberotarrek basora igotzeari baino garrantzia handiagoa ematen diote godaletera hurbiltzeari eta inguruan egiten diren puntuen zailtasunari, horrek eskatzen baitu abilezia. Marcel Bedaxagarri irakurrita, adineko zuberotarren arabera, Barkoxen asmatua da dantza; maskaraden ondorengo jai giroan, jolas moduan hasitakoa. Mutil gazte bat dantzan hasi omen zen basoren inguruan hainbat püntü edo urrats erakusten.

Zuberoan godalet-dantza deitzen zaio, baina Migel Angel Sagasetak beste zenbait izen ere jasoak ditu: Lapurdin Xinple deitua da doinu berarekin egiten den dantza-jauzia, Juan Antonio Urbeltzek eta Luis Dassancek Makean Kanboarrak deituriko jauziaren doinu bera litzetek, Zuberoan Zamalzain-dantza ere deitu izan zaio.

Jean-Michel Guilcher-ek dioenez, hasiera batean lau aitzindarik dantzatzen zuten: txerreroak, gatüzainak, kantiniersak eta zamaltzainak. Egun entseinariak ere dantzatzen du, baina banderadun dantzaria bi mundu gerren arteko garaian hasi omen zen dantzan parte hartzen (1914-1918 eta 1939-1945). Aurtengoan 11 aitzindari aritu dira. Leire Casamajou entseinariak ireki du basoaren bakarkako lanen bidea eta jarraian Marie Jauri eta Meva Etxeto txerreroak, Lucie Figueroa eta Oihana Idiart gatuzainak, Xantiana Bordaxar eta Marine Etxegoien kantiniersak, Bettan Jauri eta Fabrice Pinque zamaltzainak eta, azkenik, Jade Etxeberri eta Baxtian Ligetx entseinariak. Dantzari guztiek dantzatu ondoren, amaieran, zamaltzainak eta kantiniersak berriz aritu dira.

Guilcherren arabera, XVIII. mende osoan zehar arrakasta handiko kontradantza izan zen godalet-dantzan erabiltzen den melodia. La dragonne izenarekin azaltzen omen da 1729 inguruan, Jean Le Clerc-ek argitaratutako Kontradantza bilduman. Lehenagotik, XVII. mende erdialdeko bilduma batean ageri omen da Le dragons izenarekin eta 1657an L'amour malade balletean dantzatu omen zen. Garai hartan militar martxetan ere erabiltzen omen zen, Marche des dragons du Roy izenarekin jaso izan da kasu horietan.

Irudiak: Amaiur Aristi. Maule-Lextarreko maskaradak, godalet-dantza, Maule-Lextarre, 2023-01-15.

Atharratzeko Beñat Elgoienen dantza eskolako dantzariek Donostian eginiko Zuberoako dantzen emanaldia ikus dezakegu irudi hauetan. 1923an Donostiako II. Erakusketa Azoka antolatu zen egungo Mendeurren plazan. Irailaren 15etik 31ra bitartean egon zen zabalik eta irudi hauek bertakoak dira, irailaren 21ekoak, hain zuzen ere.

Dantzariak, bost aitzindari eta bi satanak, jendez inguratutako oholtza gainean ari dira dantzan. Izenburuak ageri dira irudiekin tartekatuta, baina askotan ez du bat egiten informazioak ondoren datozen irudiekin.

Tituluetan "Mascarada: Ibiltea. Marcha" iragartzen du, alegia, barrikadetara bidean egin ohi den ibilbideko urratsa, arribada izenarekin ere ezagutzen dena. Hala ere, lehen irudietan (00:05) bakarka ageri dira dantzariak, entseinaria lehenik eta satanetako bat ondoren. Irudiak hurrenkera aldatuta dutela dirudi eta beraz, bakarka ageri direnak barrikada haustea dantzatzen ari direla pentsa daiteke.

Ondoren (00:21) dantzari guztiak borobilean ageri dira, dantza-jauzi baten tankera duena egiten, lehenengo urraska eta ondorek jauzi handiagoak eskatzen dituzten urratsekin, beraz, izan liteke aitzina pika dantzatzea une horretan.

Tituluek iragartzen zuten "martxa" edo "ibiltea" izan daiteke aitzina pikaren ondoren (0:37) ikusten dena. Txerreroa aurretik dela arribadako puntuak dantzatzen ageri baitira dantzariak lerroan eta bata bestearen atzetik ordulariaren aurkako norabidean oholtza inguratzen. Isipu edo txerra daraman Txerreroaren ondotik Gathuzaina dator, artaziak behin eta berriz ireki eta batuz. Segidan datoz Kantiniersa, Zamaltzaina, bi Satan eta segizioa itxiz Enseinaria bandera dantzatuz. Behin oholtza inguratuta (1:08) Txerrero eta Gathuak barrikada hausteko puntuak elkarrekin dantzatzen hasiko dira, gainontzekoak atzean geldi geratzen diren bitartean.

Ondorengo (1:23) izenburuak “Mutxikonak dantza jaustia” iragartzen du, baina itxura du aurretik ageri Aitzina Pikaren irudi berberak, errepikatuta daudela hemen. Ostera, jarraian (1:39) ageri den izenburuak “Satan dantza” dio, baina jauzi bat dantzatzen ageri dira, eta izan liteke horixe izatea mutxikoak.

"Gabota" iragartzen du filmak (1:50) eta oraingoan badirudi bat datorrela titulua dantzarekin, itxura baitu gabota dantzatzen dutela zazpi dantzariek bi ilaratan kokatuta. Gabota borobilean ere ematen da, baina ohikoa lerroan egitea, batez ere, kasu honetan bezala dantzariak oholtzan direnean.

“Branle jaustia” adierazten du izenburuak (2:24), baina barrikadara arribatzeko paseoko irudiak dira ageri direnak berriz, eta segidan lerroan puntuak dantzatzen ageri dira aitzindarietako batzuk. Azkenik (2:44), "Godaleta dantza" aipatzen du tituluak eta godalet-dantza ageri dira dantzatzen dantzariak. Borobilean daude antolatuta eta erdian godaleta edo edalontzia ikus daiteke. Lau aitzindari klasikoak ageri dira godaletaren inguruan dantzan: Zamalzaina, Txerreroa, Gathuzaina eta Kantiniersa ageri dira. XX. mendean zehar Enseinaria aitzindarien artean ikustera ohitura bagara ere, garai batean ez zen aitzindarien artean sartzen. Edalontziaren inguruan Txerreroaren azken jauzia ikusten da eta Gathuzainak egingo dituen urratsetako batzukin bukatzen da filma.

Eusko Ikusgayak

Irudiok Manuel Intxaustik Eusko Ikaskuntzarentzat 20ko hamarkadan filmatutako Eusko Ikusgayak bilduman jasota daude. Euskal zinemaren aitzindarietakoa izan zen Manuel Intxausti. 1923 eta 1928 bitartean Euskal Herrian batera eta bestera ibili zen kamera hartuta euskaldunen ohiturak eta dantzak filmatzen, eta horri esker honelako altxor zoragarriak ditugu eskura. Hona orain arte argitaratu ditugun zatiak:

• Eusko Ikusgayak 01 Berriz: Dantzari-dantza 1923-1928
• Eusko Ikusgayak 02 Donostia: Ezpata-dantza 1923-1928
• Eusko Ikusgayak 03 Zumarraga: Ezpata-dantza 1923-30
• Eusko Ikusgayak 04 Donostia: Gipuzkoar aurreskulariak 1923
• Eusko Ikusgayak 05 Donostia: Gizon-dantza 1923-1928
• Eusko Ikusgayak 06 Zumarraga: Aurreskua 1923-28
• Eusko Ikusgayak 07 Lekaroz: Zazpi jauzi 1923
• Eusko IKusgayak 08 Lekaroz: esku-dantza 1923
• Eusko Ikusgayak 09 Lekaroz: Katadera-dantza 1923
• Eusko Ikusgayak 10 Lekaroz 1923 soka-dantza
• Eusko Ikusgayak 11 Doneztebe: Trapatan 1923-1930
• Eusko Ikusgayak 12 Maskaradetako dantzak 1923
• Eusko Ikusgayak 13 Donostia: Trikitixa dantzariak 1923
• Eusko Ikusgayak 14: Otsagabia 1924
• Eusko Ikusgayak 15: Arizkun 1923

Ikerfolk-en fondoan jasotako irudi hauek Euskadiko Filmategiak digitalizatu ditu.  Donostia, Zuberoako dantzak, 1923-07-21. Euskadiko Filmategia, Ikerfolk fondoa: Eusko ikusgayak bilduma, Eusko Ikaskuntza.

Atharratze-Alozeko aitzindariek aurtengo maskaradetako lehen saioan dantzaturiko godalet-dantza edo baso-dantza. Edalontziaren inguruan egiten den dantza da eta dantzariek hainbat urrats dantzatzen saiatzen dira basoa edo godaleta ukitu eta bota gabe. Aitzindari guztiak aritu dira basoaren bueltan dantzan, eta zamaltzaina edalontzira igo da. Aurrena bakarka eta, jarraian, kantiniersak inguruan dantzan zituela. Hemen dantzarien izenak: Entseinaria: Marina Butturini. Zamaltzaina: Antton Aranzet. Txerreroak: Kati Etxebarne eta Sarah Baudry. Gatuzainak: Maritxu Olestiarte. Kantiniersak: Teja Laborde eta Cécile Berzetxe. Irudiak: Aritz Ibañez. Atharratze-Alozeko maskaradak, godalet-dantza, 2022-01-16.

1995an Barkoxeko gazteek antolatutako maskaradetako irudiak dituzue bideo honetan. Asteburu honetan izango zen berez aurtengo maskaradetako azken saioa. Hamabi emanaldi zituzten aurreikusita Altzürüküko gazteek, baina pandemia dela eta ezin izan dituzte erdiak ere egin. Aurtengoen faltan, duela 25 urteko maskaradetako irudiak argitaratu ditugu gaurkoan. 1995ean Barkoxeko gazteek herrian bertan eman zuten lehen saioko irudiak dira. Begiraleak dantza taldearen bitartez jaso ditugu. 1995eko urtarrilaren 15ean eman zuten lehen maskarada Barkoxeko arizaleek eta arratsaldeko saioan aitzindariek dantzatutako godalet-dantza duzue irudi hauetan. Irudiak: Pettan Ibar, Begiraleak dantza taldea. Godalet-dantza, Barkoxe, 1995-01-15.