Weiditz, XVI. mendeko euskaldunak nola janzten ginen erakutsi zigun marrazkilaria

Ezagutzen dugun euskal dantzari buruzko ilustrazio zaharrenetarikoa Chistoph Weiditz (Estrasburgo, Frantzia, 1498 – Friburgo, Alemania, 1559) artistarena da, "Honela dantzatzen dira emakumeak Bizkaian" goiburua ipini ziona, hain zuzen ere. Neska gazte bat irudikatzen da, besoak goian dituela, dantzan. Weiditz-ek euskal emakume dantzarien lehen froga jasotzeaz gain, gure inguruetako beste hainbat ilustrazio egin zituen eta Trachtenbuch lanean jaso zituen. Horietako zenbait, Euskal Herrikoak eta ingurukoak, erakutsiko ditugu sarrera honetan.

Weiditz Estrasburgon jaiotako marrazkilari, eskulangile eta urregilea izan zen. Bizitzaren zati handiena bere jaioterrian eta gaur egungo Baviera-n (Alemania) pasatu zuen, non eskultura txikiak (batez ere, dominak, horri esker ezaguna egin baitzen) eta erretratuak egin zituen. XVI. mendeko 1520-1530eko hamarkadan Iberiar penintsulan zehar bidaiatu zuen; horren ondorioz, Trachtenbuch edo Jantzien liburua deiturikoa sortu zuen. Bertan, bisitatutako lekuetako jantziak jasotzen dira, batez ere emakumezkoenak. Trachtenbuch liburuan hainbat pertsonen marrazkiak agertzen dira; horien bitartez, Weiditzek bisitatzen ari zen lekuetako herritarren inguruko informazioari buruzko pistak ematen dizkigu. Trachtenbuch Iberiar penintsulako jantziak biltzen diren garaiko liburu bakarretakoa da. Eskuizkribu hau Nuremberg-eko Alemaniako Museo Nazionalean dago gaur egun.

Ilustrazioen goiburuak garaiko aleman zaharrean daude idatziak eta euskarara itzultzeko ahalegina egin dugu. Beraz, argazki-oinak itzulpenak dira, bere horretan jasoak. Ondorioz, kontuan hartu behar da herrialdeak Weiditzek garaian egin zuen gisan izendatu ditugula.

Jarraian, Trachtenbuch-ean agertzen diren Euskal Herriko eta inguruko jantziak aurkeztuko ditugu, batez ere emakumezko jantziak.

Euskal emakumeen jantziak

Testu originalaren araberan, irudian ikusten den jantzia, Euskal Herriko mugetako eta Bizkaiko emakumeen mendietako jantzi tradizionala zen.

Ezkerreko irudian agertzen den emakumearen jantzia, testu originalaren araberan, Euskal Herriko emakumeen beste mendiko jantzi tradizionala zen.

Testu originalaren araberan, hau zen Bizkaiko emakumeen dantzatzeko garaiko modua.

Testu originalaren araberan, eskumako irudian ikusten den anderea, elizarako bidean dago; beraz, ulertu daiteke horrela joaten zirela Euskal Herriko agureak elizetara.

Testu originalaren araberan, eskumako irudian dagoen emakumearen jantzia bai kaleetako festetarako baita etxeko festetarako emakume baten jantzia zen.

Testu originalaren araberan, ezkerrean dagoen irudiaren emakumearen jantzia, Frantziako Pirinioetako mugako emakumeen mendi jantzia zen.

Testu originalaren araberan, ezkerreko irudiko emakumearen jantzia, garaiko emakume baten jantzi eder bat zen. Beste aldetik, eskumako irudiko emakumea, testu originalaren araberan, Bizkaitik Frantziako eta Espainiako mugetara joateko jantzi bat zen.

Testu originalaren araberan, eskumako irudian ikusten den emakumea elizarako bidean dago; beraz, ulertu daiteke horrela ere joaten zirela Euskal Herriko agureak elizetara.

Testu originalaren araberan, eskumako irudian dagoen emakumearen jantzia Santanderreko emakumeak erabiltzen zuten mendira joateko, baita Euskal Herriko emakumeek ere erabiltzen zutela adierazten digu testu originalak.

Euskal gizonen jantziak

 Sarreran aipatutako moduan, ilustrazioak Trachtenbuch liburutik hartuak dira. Ondoko estekan liburu osoko irudiak ikusteko aukera duzue, Alemaniako museo nazionalaren liburutegi digitalizatuan eskuragarri baitago lan osoa.

• Trachtenbuch (Christoph Weiditz, 1530-1540) Nuremberg-eko Alemaniako Museo Nazionalean

• Trachtenbuch - Jantzien liburua (Irudi guztiak)