EuskalAtlas euskal mitologia-ondarearen atlas digitala

Laburpena

Euskal mitologia Euskal Herriko kultura-ondare materiagabearen elementu nagusietako bat da. Haren azterketari buruzko bibliografia zabala dagoen arren, informazioa sakabanatuta dago argitalpen ugariren artean, eta ez du tresna bat izaki mitologikoen lurralde-banaketa eta horiek deskribatzen dituzten erreferentzia dokumentalak elkarrekin kontsultatzeko.

Behar horri erantzuteko, EuskalAtlas plataforma digitala garatu da, José Miguel de Barandiaranen Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratutik datorren informazioa modu geografikoan integratu, normalizatu eta ematen duena, sistema kartografiko interaktibo baten bidez kontsultatzea errazteko. Plataformak aukera ematen du izaki mitologikoen banaketa geografikoa aztertzeko, dokumentatuta agertzen diren udalerriak kontsultatzeko, lotutako erreferentzia bibliografikoetara sartzeko, bilaketak hainbat irizpideren bidez egiteko eta informazioa ikuspegi espazial eta konparatibo batetik bistaratzeko.

Proiektuaren oinarriak honako hauek dira: erreferentzien bilketa sistematikoa, toponimoen eta izendapen mitologikoen normalizazioa, erregistroen geoerreferentziazioa eta web aplikazio baten bidez eskuragarri dagoen datu-base integratu baten garapena.

EuskalAtlas euskal mitologiaren azterketarako hurbilketa berri bat da, kartografia, dokumentazio historikoa eta teknologia digitalak kontsulta-baliabide bakar batean konbinatuta. Plataforma tresna erabilgarria da bai ikerketarako, bai kultura-ondarea kontserbatzeko eta zabaltzeko, eta, horrez gain, oinarri ireki bat ezartzen du dokumentu-iturri berriak eta etorkizuneko ikerketa-ildoak sartzeko.

Gako-hitzak: Euskal Mitologia, Humanitate Digitalak, kartografia, kultura-ondarea, SIG, EuskalAtlas.

Sarrera

Euskal mitologia Euskal Herriaren kultura-ondare materiagabearen funtsezko zutabeetako bat da. Bere kontakizun, kondaira eta ahozko tradizioen eta idatzizko erreferentzien bidez, mendeetan zehar natura interpretatzeko, leku jakin batzuen jatorria azaltzeko, balio komunitarioak transmititzeko eta gizakiaren eta haren ingurune geografiko, kultural, historiko eta abarren arteko harremana ulertzeko moduak gorde dira.

Mari, Basajaun, Lamia, Sugaar, Tartalo edo Jentilak euskal imajinario kolektiboaren parte dira eta literaturan, ikerketan, hezkuntzan eta kultur adierazpen garaikide ugaritan jarraitzen dute.

XIX. mendearen amaieratik eta, bereziki, XX. mendean zehar, hainbat ikertzailek beren lanaren zati handi bat mehatxupean ikusten zen ahozko ondare hori biltzen eman zuten. Jose Migel Barandiaranen, Resurreccion Maria Azkueren, Wentworth Websterren, Julio Caro Barojaren eta beste autore batzuen ikerketei esker, euskal lurralde osoko herri eta bailaretako ehunka erreferentzia dokumentatu ahal izan ziren, tradizio horren zati esanguratsu bat denboraren poderioz desagertzea saihestuz.

Hala ere, dokumentazio horren aberastasun apartak muga garrantzitsu bat du gaur egun: informazioa sakabanatuta dago argitalpen ugariren artean, bakoitza bere irizpideekin, xehetasun-maila desberdinekin eta metodologia desberdinekin egina. Izaki mitologiko berari buruzko erreferentziak hainbat lanen artean banatuta egon daitezke, hizkuntza-aldaerak edo izendapen desberdinak erabiliz; informazio geografikoa, berriz, testu-moduan baino ez da deskribatzen, eta zaildu egiten da elkarrekin aztertzea. Horren ondorioz, zaila da euskal mitologiaren lurralde-banaketaren ikuspegi orokorra lortzea edo dokumentu-iturri desberdinetatik datorren informazioa alderatzea. Beste alde batetik, bi muga generiko hartu behar ditugu kontuan: ikertzailearenak, bere kultur eta literatur ezagutzaz gain, bere ikerketa esparrua bere bizipenetara mugatuta ikusten baitu; eta baita joera kultural batera ere, euskal mitologia euskara hitz egiten den lurraldeetan zentratuz, lurraldea izugarri mugatuz. Hala, Bizkaiko mendebaldea, Arabako zati handi bat, edo Nafarroako hegoaldea (Nafarroa) ez dira agertzen, noizbehinkako gertakariak izan ezik.

Azken urteotan, Humanitate Digitalen eta Informazio Geografikoko Sistemen garapenak aukera berriak ireki ditu kultura-ondarea ikertzeko. Iturri historikoak digitalizatzeak, datu-base erlazionalak sortzeak eta irudikapen kartografiko interaktiboak informazio-bolumen handiak integratzea eta testuen analisi tradizionalaren bidez identifikatzen zailak diren erlazioak aurkitzea ahalbidetzen dute, interpretazio berriak ahalbidetuz.

Testuinguru horretan sortu zen EuskalAtlas, euskal mitologiari buruzko erreferentzia dokumentatuak plataforma digital bakar batean biltzea, iturri bibliografiko desberdinetatik datorren informazioa normalizatzea eta atlas kartografiko interaktibo baten bidez irudikatzea helburu duen proiektua. Plataformak izaki mitologikoak geografikoki aurkitzeko aukera emateaz gain, erregistro bakoitzari lotutako erreferentzia bibliografikoak kontsultatzeko, informazioa gaikako eta lurraldeko iragazkien bidez aztertzeko, izaki mitologikoen banaketa espaziala aztertzeko eta dokumentu-iturri berriak sartzea errazteko aukera ere ematen du.

Mapa soil bat baino gehiago, EuskalAtlasek euskal kultura-ondarea ikertzeko, kontserbatzeko eta zabaltzeko tresna bihurtu nahi du. Kartografiaren, dokumentazio historikoaren eta teknologia digitalen integrazioak mitologiaren azterketara hurbiltzeko modu berri bat eskaintzen du, ikertzaileei, irakasleei eta publiko orokorrari orain arte argitalpen espezializatu ugariren artean sakabanatuta zegoen ezagutza eskuratzeko aukera emanez.

Gaiaren egoera

Euskal mitologiak interes handia piztu du antropologo, etnografo, folklorista, etnologo, hizkuntzalari eta historialarien artean XIX. mendearen amaieratik. Ikertzaile ugarik egindako lanari esker, ahozko eta idatzizko tradiziotik datorren informazio-bolumen handia gorde da, eta, horri esker, kultura-ondare bat dokumentatu ahal izan da, bestela denboraren poderioz galduko zena. Hala ere, bildutako informazioa hainbat argitalpenetan banatuta dago, metodologia eta helburu desberdinekin eginak, eta horrek zaildu egiten du elkarrekin kontsultatzea eta lurralde-azterketa egitea.

Irudia garrantzitsuenen artean José Miguel de Barandiaran nabarmentzen da, euskal mitologiaren azterketan erreferente nagusitzat hartzen dena. Bere landa-lanak eta, bereziki, Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratua, euskal esparruko izaki, sinesmen eta tradizioen bilduma osatuenetako bat dira. Barandiaranek egindako sistematizazioa da, gaur egun, ikertzaile eta dibulgatzaileentzako kontsulta-iturri nagusietako bat.

Funtsezko beste ekarpen bat Resurrección María de Azkueri dagokio. Haren ekoizpen etnografiko eta linguistikoak Euskal Herriko hainbat herritan banatutako tradizio, legenda eta mitologia-erreferentzia ugari biltzen ditu. Bere lanek aberastasun terminologiko handia ematen dute, eta beste autore batzuek bildutako informazioa osatzen eta zabaltzen duten tokiko aldaerak islatzen dituzte.

Garrantzi berezia dute, halaber, Wentworth Websterren lanek, Ipar Euskal Herriko herri-kontakizunak sistematikoki biltzen lehenetarikoa baita. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan gordetako tradizioak ezagutzeko balio handiko lekukotasuna da bere lana, beste argitalpen batzuetan gutxi dokumentatutako bertsioak eta pertsonaiak gehituz.

Egile horiekin batera, hainbat ikertzailek, kultura-elkartek eta tokiko argitalpenek euskal mitologiari buruzko ezagutza zabaltzen lagundu dute hainbat hamarkadatan, eskualde-azterketen, ahozko tradizioaren bilketen eta lan espezializatuen bidez. Horren ondorioz, gaur egun informazio-bolumen handia dago erreferentziazko hainbat lanen artean banatuta. Izan ere, aipatutako obretatik abiatuta, ikertzaile askok erreferentzia fokalizatuagoak zabaldu dituzte.

Hala ere, dokumentu ugari dagoen arren, gabezia garrantzitsu bat antzematen da oraindik: iturri bibliografikoak sistematikoki integratzeko, bildutako informazioa normalizatzeko eta espazioan kontsulta-sistema bateratu baten bidez irudikatzeko gai den tresnarik ez dago. Argitalpen gehienek testualki aurkezten dute informazioa, eta zaildu egiten dute egileen arteko konparazioa, izaki mitologikoen lurralde-banaketaren azterketa eta erreferentzia berriak sartzea.

Gure ezagutzara iritsi arte, gaur egun ez dago euskal mitologiaren banaketa geografikoa kartografia interaktiboaren eta datu-base dokumentalaren bidez modu sistematikoan integratzen duen plataforma digitalik.

Lehen bertsio honetan, EuskalAtlasek Jose Migel Barandiaranen Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratutik datorren informazioa bildu eta irudikatzen du, datu-base egituratu baten eta etorkizuneko zabalkuntzetan dokumentu-iturri berriak sartzeko sortutako sistema kartografiko interaktibo baten bidez.

Helburuak

Lan honen helburu nagusia EuskalAtlas garatzea da, euskal mitologiari buruzko erreferentzia dokumentatuak bildu, antolatu eta kartografikoki irudikatzeko plataforma digital bat, bere ikerketa zein komunitate zientifikoaren eta gizartearen arteko hedapena erraztuz.

Helburu orokor hori lortzeko, honako helburu espezifiko hauek planteatzen dira:

Jose Migel Barandiaranen Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratutik datorren informazioa datu-base bakar batean biltzea, eta etorkizuneko handitzeetan lan berriak sartzeko egitura bat diseinatzea.

Izaki mitologikoen izenak, hizkuntza-aldaerak eta toponimoak normalizatzea, koherentzia bermatzeko eta iturrien arteko bilaketak eta konparazioak errazteko.

Bildutako erreferentzia bakoitza kokatzea, udalerri, haran edo kokapen zehatzei lotuta, kartografia digitalaren bidez espazioan irudikatu ahal izateko.

Web plataforma interaktibo bat diseinatzea, informazioa mapa dinamikoen, fitxa deskribatzaileen, iragazki tematikoen eta izaki mitologikoen, udalerrien, kategorien, probintzien edo iturri bibliografikoen bidez kontsultatzeko aukera emango duena.

Pertsonaia eta erakunde mitologikoen banaketaren azterketa espaziala erraztea, lurralde-patroiak, kontzentrazio-eremuak eta tokiko tradizioen arteko harremanak identifikatuz.

Ikertzaileentzat, irakasleentzat, kultura-erakundeentzat eta publiko orokorrarentzat tresna erabilgarria eskaintzea, euskal kultura-ondare immaterialaren kontserbazioa eta zabalkundea bultzatuz.

Azpiegitura ireki bat diseinatzea, obra, erregistro eta funtzionalitate berriak sartzea ahalbidetuko duena, euskal mitologiari buruzko ikerketak aurrera egin ahala proiektuaren etengabeko bilakaera bermatuz.

Oro har, helburu horien helburua EuskalAtlas euskal mitologia aztertzeko erreferentziazko tresna bihurtzea da, orain arte argitalpen ugariren artean sakabanatuta zegoen informazio bibliografikoa, kartografikoa eta dokumentala ingurune digital bakar batean integratuz.

Metodologia

Ikerketa dokumentala, datuen normalizazioa, kartografia digitala eta web garapena uztartzen dituen metodologia baten bidez garatu da EuskalAtlas. Helburu nagusia Jose Migel Barandiaranen Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratuko informazioa kartografikoki irudikatzeko moduko datu-base egituratu bihurtzea izan da.

Dokumentu-iturria

Proiektuaren lehen fasea Jose Migel Barandiaranen Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratuan oinarritu da oso-osorik. Hiztegi hori euskal mitologia aztertzeko lan garrantzitsuenetako bat da.

Argitalpen hau aukeratu da bildutako informazioaren zabaltasunagatik eta izaera sistematikoagatik, izaki mitologiko ugari biltzen baititu dokumentatuta dauden herriekin batera.

EuskalAtlasen arkitektura etorkizunean obra berriak sartzeko diseinatu bada ere, oraingo lanak dokumentu-iturri horretatik datorren informazioa baino ez du erabiltzen.

Informazioa ateratzea

Obraren berrikuspen osoa egin zen, kartografikoki adieraz zitezkeen erreferentzia guztiak identifikatzeko.

Erregistro bakoitzerako informazio hau bildu zen:

• Mitologikoa izatea.

• Udalerria edo herria.

• Probintzia edo lurralde historikoa.

• Obraren orrialdea.

• Oharrak beharrezkoak zirenean.

Datuak eskuz atera ziren, jatorrizko iturriarekiko informazioaren fideltasuna bermatzeko.

Izen eta toponimoen normalizazioa

Bilketa-prozesuan zehar, hainbat aldaera ortografiko antzeman ziren, bai izaki mitologikoen izenetan, bai toponimo batzuetan.

Bikoiztasunak saihesteko eta bilaketak errazteko, izendapen nagusiak normalizatu dira, eta aldaerak erregistratuta mantendu dira, dokumentuen ikuspegitik garrantzitsuak zirenean.Del mismo modo, las localidades fueron unificadas bajo una única denominación geográfica que permitiera su correcta representación cartográfica.

Datu-basearen diseinua

Bildutako informazio guztia EuskalAtlasentzat berariaz diseinatutako datu-base erlazional baten bidez antolatu zen.

Egiturak izaki mitologikoak dokumentatuta dauden herriekin erlazionatzen ditu, eta, gainera, dagokion erreferentzia bibliografikoa eta datuak behar bezala kudeatzeko beharrezkoa den beste informazio osagarri bat gordetzeko aukera ematen du.

Hasierako diseinutik, datu-basea etorkizuneko zabalkuntzak errazteko sortu da, iturri dokumental berriak sartuz, sistemaren egitura orokorra aldatu gabe.

Irudikapen kartografikoa

Informazioa egituratu ondoren, erregistro bakoitza dagokion udalerriari lotu zaio, mapa interaktibo batean irudikatu ahal izateko.

Kartografiak izaki mitologikoen lurralde-banaketa bistaratzeko aukera ematen du, eta informazioaren esplorazio espaziala errazten du, kontsulta-tresna desberdinen bidez.

Plataformaren garapena

Azkenik, datu-basea eta sistema kartografikoa plataforma bakar batean integratzen dituen web aplikazio bat garatu da.

Diseinuan, lehentasuna eman zaie erabilerraztasunari, kontsultatzeko azkartasunari eta funtzionalitate berriak sartzeko aukerari, proiektuaren garapenak aurrera egin ahala.

EuskalAtlas plataforma

EuskalAtlas plataforma digitala da, euskal mitologia tresna kartografiko interaktiboen bidez kontsultatu eta esploratzeko. Aplikazioak ingurune bakar batean biltzen du Jose Migel Barandiaranen Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratutik ateratako informazioa, eta aukera ematen du hainbat ikuspegi geografiko eta tematikotatik eskuratzeko.

Tabla EuskalAtlasen ezaugarri nagusiak.

Ezaugarria	Egungo egoera
Dokumentu-iturri integratua	Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratua (J. M. Barandiaran)
Dokumentatutako udalerriak	213
Erregistratutako numenak	77
Kategoria mitologikoak	5
Web plataforma	Eskuragarri
Kartografia interaktiboa	Bai
Izaki mitologikoen araberako bilatzailea	Bai
Udalerrien araberako bilatzailea	Bai
Iragazki-sistema	Bai
Izaki mitologikoen fitxak	Bai
Udalerrien fitxak	Bai
Lotutako erreferentzia bibliografikoak	Bai
Diseinu moldagarria (responsive)	Bai
Web helbidea	https://euskalatlas.com

Plataformaren arkitektura

Plataforma datu-base zentral baten inguruan antolatzen da, eta bertan biltzen dira bildutako erregistro guztiak.

Egitura horrek aukera ematen du dokumentu-informazioa eta irudikapen kartografikoa modu independentean kudeatzeko, kontsultak eta proiektuaren etorkizuneko zabaltzeak erraztuz.

Mapa interaktiboa

EuskalAtlasen elementu nagusia euskal lurraldearen mapa interaktiboa da.

Udalerri bakoitza maparen gainean kontsulta daiteke zuzenean, udalerri horretan dokumentatuta agertzen diren izaki mitologikoak ezagutzeko eta erregistro bakoitzari lotutako informazioa eskuratzeko aukera emanez.

Irudikapen horrek euskal mitologiaren lurralde-banaketaren ulermen askoz intuitiboagoa errazten du, testuen bidezko kontsulta tradizionalak baino.

Bilatzailea

Plataformak bilaketa-sistema bat du, eskura dagoen informazioa azkar aurkitzeko.

Gaur egun, kontsultak egin daitezke, bai izaki mitologikoaren izenaren arabera, bai udalerriaren arabera, datu-baseko erregistroetarako sarbidea arinduz.

Iragazki-sistema

Informazioaren azterketa errazteko, EuskalAtlasek hainbat bistaratze-iragazki ditu.

Horien artean, honako hauek nabarmentzen dira:

• izaki mitologikoak;

• udalerriak;

• kategoriak;

• probintziak;

• bibliografia.

Iragazki horiei esker, erabiltzaileak hautatutako informazioa bakarrik adieraz daiteke, eta erraz aldera daitezke datu-multzo desberdinak.

Izaki mitologikoen fitxak

Izaki mitologiko bakoitzak fitxa bat du, eta bertan jasotzen dira dokumentatuta agertzen den eserlekuak eta Barandiaranen obraren barruan dagokion erreferentzia.

Fitxa horiek dira erakunde bakoitzari buruz eskuragarri dagoen informazioa kontsultatzeko sarbide-puntu nagusia.

Udalerrien fitxak

Udalerri bakoitzak bere fitxa du, eta bertan, udalerri horretan erregistratutako izaki mitologiko guztiak agertzen dira.

Planteamendu horrek ondare mitologikoa lurralde-ikuspegi batetik aztertzeko aukera ematen du, eta dokumentu-aberastasun handiena duten udalerriak identifikatzen laguntzen du.

Erreferentzia bibliografikoak

Erregistro guztiek eusten diote jatorrizko dokumentu-iturriarekin duten loturari.

Plataformaren egungo bertsioan, erreferentzia guztiak Jose Migel Barandiaranen Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratuari dagozkio, nahiz eta egitura etorkizuneko eguneraketetan lan berriak sartzeko diseinatu den, eta lan horretan ari gara murgilduta.

Leiho emergenteen sistema

Maparekiko interakzioa leiho emergenteen bidez egiten da, eta leiho horiek berehala erakusten dute udalerri bakoitzari lotutako oinarrizko informazioa edo informazio mitologikoa.

Sistema honek nabigazio-esperientzia hobetzen du, mapa nagusia utzi gabe datuetara azkar sartzeko aukera ematen baitu.

Hainbat gailutara egokitzea

Plataforma diseinu moldagarriaren irizpideei jarraiki garatu da (responsive design), eta ordenagailuetan, tabletetan eta telefono mugikorretan erabiltzeko aukera ematen du.

Horrela, EuskalAtlas eremu akademikoan zein dibulgazio-jardueretan kontsulta daiteke, edozein gailutatik euskal ondare mitologikorako sarbidea erraztuz.

Irisgarritasuna

Pantaila-tamaina desberdinetarako diseinu moldagarriaz gain, EuskalAtlasek plataformaren erabilerraztasuna hobetzeko eta ahalik eta pertsona gehienek erabiltzeko neurriak hartzen ditu. Programa garatu den bitartean, arreta berezia eskaini zaio egitura semantiko egokia erabiltzeari, eduki garrantzitsuetarako deskribapen irisgarriak gaineratzeari eta laguntza-teknologiekiko bateragarritasunari, pantaila-irakurgailuen bidez erabiltzea erraztuz.

Neurri horien helburua da nabigazio-esperientzia hobetzea eta sarbide-premia desberdinak dituzten pertsonei euskal ondare mitologikorako sarbidea erraztea. Halaber, plataformak eboluzionatzen jarraituko du, irisgarritasunaren arloan hobekuntza berriak txertatuz, besteak beste, kontraste handiko modu bat ezartzea eta web-irisgarritasunari buruzko nazioarteko gomendioak betetzera bideratutako beste funtzionalitate batzuk.

Plataformaren erabileraren adibideak 

EuskalAtlasen garapenari esker, Jose Migel Barandiaranen Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratuko informazioa kontsultarako eta lurralde-azterketarako ingurune digital bihurtu da. Testu-formatuko informazioaren aurkezpen tradizionalaren aurrean, plataformak erregistroen bistaratze espaziala errazten du, izaki mitologikoen banaketa geografikoa berehala identifikatzeko aukera emanez.

Informazioa datu-base erlazional batean sartzeak aukera ematen du jatorrizko obran sarrera independente askotan zehar banatutako datuak elkarrekin kontsultatzeko. Horrela, erabiltzaileak izaki mitologiko jakin baten informazioa eskura dezake, bai eta udalerri edo lurralde jakin batean dokumentatuta agertzen diren erakundeak ere.

Irudikapen kartografikoak aukera ematen du obra bibliografiko baten irakurketa sekuentzialaren bidez hautematen zailak diren banaketa-patroiak detektatzeko. Irudia mitologiko jakin batzuk eremu zehatzetan biltzea, udalerri berean izaki bat baino gehiago egotea edo eremu jakin batzuetan erreferentziarik ez egotea berehala ikus daitezke garatutako bistaratze-sistemaren bidez.

Halaber, bilaketa-iragazkiak gehitzeak informazioaren kontsulta tematikoa errazten du. Erabiltzaileak kategoria, udalerri edo probintzia jakin bati dagozkion erregistroak bakarrik hauta ditzake, eta bere ikerketa- edo dibulgazio-beharretara egokitutako ordezkaritza espezifikoa lortuko du.

Lortutako beste emaitzetako bat izaki mitologikoentzako eta udalerrientzako banakako fitxak sortzea da. Fitxa horiek espazio bakar batean biltzen dute elementu bakoitzari buruz dagoen informazio guztia, datuen eskuragarritasuna nabarmen hobetuz eta dokumentu-erreferentziak kontsultatzea erraztuz.

Oro har, EuskalAtlasek erakusten du kartografia digitala eta dokumentazio etnografikoa integratzea tresna eraginkorra dela euskal mitologia aztertzeko, espazio-analisirako aukera berriak eskainiz eta tradizioz sakabanatuta egon den dokumentu-ondarerako sarbidea erraztuz.

Aplikazioak

EuskalAtlas tresna ireki gisa sortu da, eta aplikazioak ditu, bai ikerketaren esparruan, bai euskal kultura-ondarearen dibulgazioan eta kontserbazioan.

Ikuspegi zientifikotik, plataformak euskal mitologiaren azterketa espaziala errazten du, izaki mitologikoen lurralde-banaketa azkar kontsultatzea eta hainbat herritan dokumentatutako informazioa alderatzea ahalbidetuz. Kartografia digitala eta datu-base egituratuak integratzeak aukera berriak irekitzen ditu geografia kulturalari, antropologiari, etnografiari eta herri-sinesmenen historiari buruzko azterlanak eta abar luze bat garatzeko.

Hezkuntzaren arloan, EuskalAtlas baliabide didaktikoa da, eta euskal mitologia ikasleei eta irakasleei hurbiltzea ahalbidetzen du, ikusizko tresna interaktibo baten bidez. Lurraldea esploratzeko, izaki mitologikoen fitxak kontsultatzeko eta dokumentatutako erreferentziak aurkitzeko aukerak ikaskuntza dinamikoagoa eta testuinguruan kokatuagoa errazten du.

Plataformak, halaber, interes handia du kultura-ondarea zabaltzeko. Internet bidez sartzeak erraztu egiten du interesa duen edonork Euskal Herriaren aberastasun mitologikoa modu intuitiboan ezagutu ahal izatea, tradizioz argitalpen espezializatu ugariren artean sakabanatuta egon den ondarea kontserbatzen eta zabaltzen lagunduz.

Era berean, EuskalAtlasek kultur turismoarekin, ondarearen interpretazioarekin eta ahozko tradizioari lotutako ibilbideen balorazioarekin zerikusia duten ekimenak lagundu ditzake, kontakizun mitologikoak dokumentatu ziren udalerri eta enklabeekin erlazionatzeko aukera emanez.

Azkenik, plataformaren egitura irekiak etorkizuneko ikerketa-proiektuetarako oinarri gisa erabiltzea errazten du, dokumentu-iturri berriak sartzea eta analisi-tresna berriak garatzea erraztuz, euskal mitologia ezagutzen eta zaintzen lagunduko dutenak.

Ondorioak

EuskalAtlas euskal mitologia aztertzeko beste hurbilketa bat da, dokumentazio historikoa, kartografia digitala eta web-teknologiak kontsulta-plataforma bakar batean integratuz. José Miguel de Barandiaranen Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratuan jasotako informaziotik abiatuta, proiektuak erakusten du posible dela erreferentziazko lan bat baliabide interaktibo bihurtzea, lurralde-azterketa eta informaziorako sarbidea errazteko.

Erreferentzia dokumentalen irudikapen kartografikoak izaki mitologikoen banaketa berehala ikusteko aukera ematen du, eta iturri bibliografikoen kontsulta tradizionala osatzen duten ikerketarako aukera berriak eskaintzen ditu. Era berean, bilatzaileak, iragazkiak, deskribapen-fitxak eta nabigazio-tresnak gehitzeak nabarmen hobetzen du ikertzaileentzako, irakasleentzako eta publiko orokorrarentzako informazioaren eskuragarritasuna.

Aurkeztutako bertsioa Jose Migel Barandiaranen obran soilik oinarritzen bada ere, EuskalAtlasen arkitektura dokumentu-iturri berriak pixkanaka sartzea errazteko diseinatu da, datu-basea zabaltzeko eta euskal mitologiari buruz dagoen ezagutza aberasteko.

Azken batean, EuskalAtlasek euskal kultura-ondare immateriala ikertzeko, kontserbatzeko eta zabaltzeko erreferentziazko tresna gisa sendotu nahi du bere burua, teknologia digitalen bidez mitologia tradizionala gizarteari hurbiltzen lagunduz.

Plataforma eskuragarri dago publikoki hemen: https://euskalatlas.com

Etorkizuneko ildoak

EuskalAtlasen lehen bertsioa Jose Migel Barandiaranen Euskal Mitologiako Hiztegi Ilustratutik abiatuta garatu bada ere, plataforma hasieratik sortu da proiektu ireki eta zabalgarri gisa.

Garapen-ildo nagusia da mitologiari, folkloreari eta euskal ahozko tradizioari buruzko erreferentziazko obra berriak pixkanaka gehitzea. Argitalpen horiek integratzeak aukera emango du eskuragarri dauden erregistroen kopurua handitzeko, egile desberdinetatik datorren informazioa kontrastatzeko eta izaki mitologikoen lurralde-banaketaren ikuspegi osatuagoa lortzeko.

Era berean, izaki mitologiko bakoitzaren fitxa indibidualak aberastea aurreikusten da, informazio deskribatzailea, izendapen-aldaerak, irudiak, erreferentzia gurutzatuak eta ikerketa zein dibulgazioa erraztuko duten baliabide dokumental berriak erantsiz.

Beste lan-ildo baten arabera, irudikapen kartografikoa hobetu egingo da, kokaleku zehatzagoak erantsiz, udalerriei ez ezik, kobei, mendiei, trikuharriei, ermitei, ibaiei eta euskal mitologia-tradizioan dauden beste enklabe batzuei ere erreferentzia egiteko aukera emanez.

Halaber, plataformak kontsultarako eta azterketarako tresnak zabaltzen jarraituko du, eta iragazki, bilaketa-sistema eta funtzionalitate berriak txertatuko ditu, informazioa hainbat ikuspegi geografiko, tematiko eta dokumentaletatik esploratzea errazteko.

Azkenik, EuskalAtlasek euskal kultura-ondarean interesa duten ikertzaileentzako, kultura-erakundeentzako, ikastetxeentzako eta pertsonentzako erreferentziazko baliabide gisa finkatu nahi du bere burua, mitologiaren kontserbazioa, azterketa eta hedapena sustatuz teknologia digitalak erabiliz.

Bibliografia

Azkue, R. M. (1935–1947). Euskalerriaren Yakintza. Madrid: Espasa-Calpe.

Barandiaran, J. M. (1994). Diccionario ilustrado de mitología vasca. Bilbao: La Gran Enciclopedia Vasca.

Barandiaran, J. M. (1972–1994). Obras completas. Bilbao: La Gran Enciclopedia Vasca.

Caro Baroja, J. (1972). Los vascos. Madrid: Istmo.

UNESCO. (2003). Convención para la Salvaguardia del Patrimonio Cultural Inmaterial. París: Organización de las Naciones Unidas para la Educación, la Ciencia y la Cultura.

Webster, W. (1877). Basque Legends. London: Griffith and Farran.